Werken aan eenheid

van gereformeerde - 3FvE of WS - kerken en groepen in Nederland e.o.

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home Kerk en cultuur Schriftuurlijke wetenschapsbeoefening - J. Kamphuis in De Reformatie (1970)

Schriftuurlijke wetenschapsbeoefening - J. Kamphuis in De Reformatie (1970)

E-mailadres Afdrukken PDF
Gebruikerswaardering: / 6
LaagsteHoogste 

Kop De Reformatie 2 mei 1970

We citeren hieronder het begin van een artikel van J. Kamphuis in De Reformatie jaargang 45 nr. 30 d.d. 2 mei 1970 (blz. 238 e.v.) over Schriftuurlijke wetenschapsbeoefening.
De aanleiding om hieruit te citeren is niet alleen de huidige discussie over scheppingsleer of harmoniemodel, maar ook de grondslagdiscussie in de Christenunie die uiteindelijk leidt tot het gebruik van alleen bepaalde onderdelen van Gods Woord die men politiek relevant acht. En het speelt natuurlijk ook een belangrijke rol bij de discussie binnen het gereformeerd onderwijs om de binding aan de Drie Formulieren van Eenheid aan de kant te zetten om alleen de Apostolische Geloofsbelijdenis over te houden. En last but not least: ook de nieuwe hermeneutiek zoals die in de GKv wordt geleerd en toegepast staat op zeer gespannen voet met onderstaande punten.
Uit het artikel van J. Kamphuis benadrukken we de volgende punten:

  1. De schriftuurlijke wetenschapsbeoefening gaat uit van de betrouwbaarheid, de onfeilbaarheid en het gezag van de Heilige Schrift
  2. Voor een schriftuurlijke wetenschapsbeoefening is het belangrijk dat en hoe de Schrift wordt gebruikt.
  3. De Schrift hoort gelezen te worden zoals ze is bedoeld: dat is als boek, dat de betrouwbare geschiedenis geeft van de openbaring Gods, de geschiedenis van het Verbond en van het Heil.
  4. De Schrift hoort in haar geheel te worden gelezen en verstaan. Schrift hoort met Schrift vergeleken te worden.
  5. De Schrift hoort te worden gelezen met sympathetisch-kritische gebruikmaking van wat de kerk in de tijd, die voorbijging, reeds heeft gelezen en beleden.
  6. Juiste hantering van de Schrift, brengt mee, dat niet te snel iets als schriftuurlijk dient te worden voorgesteld, en dat er tevens een goede christelijke vrijheid dient te zijn, waarbij eventueel verschillende exegeses - mits uitgaande van dezelfde veronderstellingen - naast elkaar kunnen bestaan.
  7. De terughoudendheid, waarop in het begin van de vorige alinea is gewezen, hangt ook samen met het feit, dat ons niet geheel Gods raad is geopenbaard (vergelijk onder meer Deut. 29 : 29, Openb. 10) en dat ons ook niet heel Gods openbaring is overgeleverd (vergelijk onder meer Num. 21 : 14, Joh. 20 : 30 en vele andere).
  8. Het gebruiken van de Schrift in de wetenschapsbeoefening zal dus in alle christelijke ootmoed en bescheidenheid dienen te geschieden.
    De erkenning, dat Gods soeverein-almachtig weten ver uitgaat boven ons beperkte kennen, leidt tot zeer grote voorzichtigheid in de aanvaarding van detaillerende wetenschap-omsluitende 'interpretatie-kaders', waarvan wordt gepretendeerd, dat zij in hun geslotenheid opgebouwd zouden zijn uit schriftuurlijke elementen.
  9. De Schrift spreekt normatief en is in al haar inhouden bindend voor alle wetenschappen. Maar zij spreekt zelf een niet-wetenschappelijke taal. Niet-wetenschappelijk is iets heel anders dan on-wetenschappelijk en dus onbetrouwbaar.
  10. De Schrift zelf moet onze gids zijn in de verklaring van haar spreken. Men mag haar uitdrukkingen niet pressen door deze te verstaan vanuit het wetenschappelijk bedrijf of gelijk te stellen met wetenschappelijke formuleringen of daarvan afhankelijk spraakgebruik in de huidige cultuurfase.

Schriftuurlijke wetenschapsbeoefening

Op de laatste jaarvergadering van het Gereformeerd
Wetenschappelijk Genootschap is de discussie over het
thema Schriftgebruik en wetenschapsbeoefening kort
ingeleid door dr. T. J. Schaafsma en ondergetekende.
Dr. Schaafsma sprak aan de hand van 'enkele opmer-
kingen over 'Schriftgebruik en natuurwetenschappen'.
Ik had de beschikking gekregen over een samenvat-
ting van de artikelen die ik enige tijd geleden heb ge-
publiceerd naar aanleiding van de verschijning van het
boek van H. M. Morris De evolutie - een theorie op
zijn
retour. Aan die samenvatting heb ik nog wat ge-
schaafd. Niet omdat ze niet correct zou zijn. Integen-
deel! Maar omdat ik de gelegenheid kreeg nog hier
en daar een precisering aan te brengen.
Toen ik de gelegenheid ontving nog een enkele
opmerking te maken, heb ik die uitnodiging aange-
grepen om op twee punten nog nader aan te wijzen,
hoe noodzakelijk het rechte Schriftgebruik voor een
christelijke wetenschapsbeoefening is.
Men vroeg mij een en ander in ons blad te publi-
ceren. Daar heb ik te minder bezwaar tegen, omdat
het hier in eerste instantie gaat om de 'hoofdsom' van
wat in deze zelfde kolommen al uiteenzetting heeft
gevonden.
Hier wordt dus eerst de bedoelde samenvatting in
de vorm van stellingen over Schriftgebruik en weten-
schapsbeoefening gepubliceerd en daarna onder de
titel: 'oecumenische universaliteit' de tekst van het door
mij gesprokene op de jaarvergadering.

Stellingen over Schriftgebruik en wetenschapsbeoefe-
ning

I. Voor een schriftuurlijke wetenschapsbeoefening -
dat is een wetenschapsbeoefening die uitgaat van de
betrouwbaarheid, de onfeilbaarheid en het gezag van
de Heilige Schrift - is het niet slechts van belang dat,
maar tevens hoe de Schrift wordt gehanteerd.

II. Inzake de hantering van de Bijbel dienen onder
meer drie zaken te worden vastgehouden:

  1. De Schrift dient naar haar scopus te worden ge-
    lezen, dat is als boek, dat de betrouwbare ge-
    schiedenis geeft van de openbaring Gods, de
    geschiedenis van het Verbond en van het Heil.
  2. De Schrift dient in haar geheel gelezen en ver-
    staan te worden. Schrift dient met Schrift ver-
    geleken te worden.
  3. De Schrift dient gelezen te worden met sympa-
    thetisch-kritische gebruikmaking van wat de kerk
    in de tijd, die voorbijging, reeds heeft gelezen
    en beleden.

III. Een en ander kan worden geïllustreerd met het
zondvloedverhaal (Gen. 6 : 5-9 : 7).

  1. Zonder te bedenken, wat onder II.1. werd opge-
    merkt, ziet men slechts een geografische uni-
    versaliteit.
    In de lijn van het onder II.1. opgemerkte is er
    primair sprake van Verbonds-universaliteit, een
    katastrofe, de gehele mensheid treffend, die in
    de afval van het Verbond leefde.
  2. De universaliteit van de zondvloed wordt be-
    schreven in termen als: 'Over de gehele wereld'
    en dergelijke. Zonder te bedenken, wat onder
    II.2. is opgemerkt, laat men na, het gebruik van
    dergelijke woorden elders in de Schrift na te
    gaan.
    Doet men dit wel, dan blijkt, dat dit soort
    woordgroepen vaak een beperkte zin heeft, soms
    zelfs niet anders dan in beperkte zin kàn worden
    opgevat, (vergelijk onder meer Deut. 2: 25,
    Jer. 34: 1, CoL 1,: 23 en vele andere), waar-
    door de universele strekking niet wordt opge-
    heven, maar wèl nader wordt gekwalificeerd.
    Ook die nadere kwalificatie dient - indien ze
    aanwijsbaar is - als inhoud van de ieder bin-
    dende Woordopenbaring gelovig te worden aan-
    vaard.

IV. Juiste hantering van de Schrift, zoals hierboven
aangeduid, brengt mee, dat niet te snel iets als schrif-
tuurlijk dient te worden voorgesteld, en dat er tevens
een goede christelijke vrijheid dient te zijn, waarbij
eventueel verschillende exegeses - mits uitgaande van
dezelfde veronderstellingen - naast elkaar kunnen be-
staan.

V. De terughoudendheid, waarop in het begin van de .
vorige alinea is gewezen, hangt ook samen met het feit,
dat ons niet geheel Gods raad is geopenbaard (verge-
lijk onder meer Deut. 29 : 29, Openb. 10) en dat ons
ook niet heel Gods openbaring is overgeleverd (ver-
gelijk onder meer Num. 21 : 14, Joh. 20 : 30 en vele
andere) .

VI. Het gebruiken van de Schrift in de wetenschaps-
beoefening zal dus in alle christelijke ootmoed en be-
scheidenheid dienen te geschieden.
De erkenning, dat Gods soeverein-almachtig weten
ver uitgaat boven ons beperkte kennen, leidt tot zeer
grote voorzichtigheid in de aanvaarding van detail-
lerende wetenschap-omsluitende 'interpretatie-kaders',
waarvan wordt gepretendeerd, dat zij in hun gesloten-
heid opgebouwd zouden zijn uit schriftuurlijke ele-
menten.

Oecumenische universaliteit.

De Schrift spreekt normatief en is in al haar inhouden
bindend voor alle wetenschappen. Maar zij spreekt
zelf een niet-wetenschappelijke taal Niet-wetenschap-
pelijk is iets heel anders dan on-wetenschappelijk en
dus onbetrouwbaar. Gelovige ontkenning van het on-
wetenschappelijke karakter en van de onbetrouwbaar-
heid van de Bijbel houdt dus niet in en valt zeker niet
samen met ontkenning van het niet- wetenschappelijk
karakter van het spreken van de Heilige Schrift. Zij
spreekt de taal bijvoorbeeld van de niet-wetenschappe-
lijke waarneming, wil men: van de naïeve ervaring.
De Schrift zelf moet onze gids zijn in de verklaring
van haar spreken. Men mag haar uitdrukkingen niet
pressen door deze te verstaan vanuit het wetenschappe-
lijk bedrijf of gelijk te stellen met wetenschappelijke
formuleringen of daarvan afhankelijk spraakgebruik in
de huidige cultuurfase. Bij schijnbare winst boeken wij
op deze wijze een werkelijk verlies: we raken ver-
vreemd van de taal en de zegswijze van de Heilige
Geest, die ons alleen bekwaam kan maken tot onze
dienst.

(...)

J.K.

 


 

K. Schilder schreef over de relatie Schrift en wetenschap naar aanleiding van Assen 1926 het volgende1:

Als maar de fundamenteele dingen vastliggen, kan men over bizonderheden verschillen zooveel men wil. Het is in dit concrete geval alleen maar van principieel belang, te weten, of men gelooft, dat hier krachten intraden, die alleen God in eigen handen houdt, maar die in het gewone natuurlijk leven voor ieder waarneembaar waren. Wie nog niet weet, dat de bijbel meermalen een ding noemt naar zijn verschijningsvorm, voor dien zijn vele eeuwen van theologische ontwikkeling vruchteloos vergleden in den nacht der tijden en der onwetendheid.

(...)

Ik herhaal, dat ik hier geen positie kies. Ik meen, dat eigen meening hier niets ter zake doet. Want zelfs de meest verzekerde tegenstander van de opvatting van dagen van niet-24 uur, kan het mij toegeven, dat principieel aan de Schrift recht gedaan blijft, als 3 dingen vaststaan:
1e. dat geen enkele voorstelling ingang vindt in ons geloovig denken, tenzij dan, dat men in gemoede meent, aan de Schrift deze te mogen ontleenen of ze met de Schrift te kunnen verbinden;
2e. dat wetenschappelijke onderzoekingen, die buiten de Schrift omgaan, nooit een bindende maatstaf voor ons geloovig denken zijn (aanleiding kunnen, mogen, en moeten ze zelfs, altijd zijn voor nadere toetsing van ons inzicht, omdat wij ons kunnen vergist hebben in onze bewering: dit zegt de Schrift; maar maatstaf mogen ze nooit zijn; zoodat, wanneer het zéker is: dit en dan is door de Schrift geleerd, geen enkele wetenschap zich ooit als rechter over de Schrift stellen mag);
3e. dat de werkelijkheid, waarover men spreekt, de werkelijkheid blijft van den tijd, waarin wij met alle schepsel hier op aarde leven, en van de ruimte, waarin de wereld door God geplaatst is.
Aan deze 3 voorwaarden is telkens voldaan, niet door Dr Geelkerken, maar wel door de mannen van Assen, in hun (overigens geheel officieus) spreken over Genesis 1.
Laat mij het nu kras mogen zeggen: iemand kan een waarheid zeggen, maar tot die waarheid komen door een onlogische redeneering in een overigens principieel verkeerd opgezet betoog. En een ander kan een onwaarheid verkondigen, door een onlogische, inconsequente redeneering in een overigens principieel zuiver betoog. In zulk een geval is eerstgenoemde man, die op dat eene incidenteele punt gelijk heeft, principieel een ketter, en is de tweede, die in dat incidenteele geval ongelijk heeft, principieel een orthodoxe.

Dus bovenstaande in een 'formule':
ketter: onlogische redenering + principeel verkeerd betoog -> waarheid
orthodoxe: onlogische redenering + principieel zuiver betoog -> onwaarheid.
Want:

Het is de vraag, langs welke wegen hun redeneering gaat, hoe zij principieel staan tegenover het openbaringsbegrip der Heilige Schrift, en in hoeverre ze bereid zijn, of niet bereid zijn, te bukken voor wat de Schrift zegt, zoodra eenmaal duidelijk gebleken is: dat of dat zegt de Schrift uitdrukkelijk.

Vervolgens schrijft Schilder dat, in mijn eigen woorden en vertaalt naar algemeen gebruik, exegese niet leidt tot uitgangspunten maar omgekeerd uitgangspunten je leiden tot een bepaalde exegese. Als je buitenbijbelse bronnen als uitgangspunt neemt, b.v. de wetenschap, zul je proberen Gods Woord daarop aan te laten sluiten. Maar dan heeft niet de exegese dit resultaat opgeleverd, maar je buitenbijbelse wetenschappelijke uitgangspunten.
Niet het resultaat van je redenering bepaalt of het waar is of niet, maar je redenering is doorslaggevend! Wil je van buiten naar de bijbel toe redeneren, of wil je vanuit de bijbel naar buiten toe redeneren.
Schriftkritiek is je eigen gedachten opleggen aan Gods Woord. Die vraagt niet: wat staat er, maar wat zegt mijn verstand?
Het gereformeerde volk zal dan ook telkens haar theologen moeten bevragen: welke gronden hebt u voor uw gevoel: legt u uw mening op aan de Schrift, of leidt u ons naar de Schrift toe?

Dr. Geelkerken probeerde concrete feiten als slang, boom, 'spreken', enz.  metaforisch te vertalen naar de grotere en diepere vragen die er achter liggen. Hij liet de Schrift daarbij als openbaring (mede) samenvallen met de toenmalige cultuur, de Oosterse wereld, de breed menselijke ontwikkeling.
Maar dit staat lijnrecht tegenover het uitgangspunt dat de Schrift openbaring is, die van God gekomen is. De schepping, zondeval en verlossing zijn directe openbarings-werken van God, geen vruchten van breed-menselijke 'ontwikkeling'.

JT

1 dbnl.org bron: K. Schilder, Een hoornstoot tegen Assen? (Antwoord op een ‘conscientiekreet’). J.H. Kok, Kampen 1928 -

Een uitvoerige beschrijving over het schriftgezag van Assen 1926 tot en met 2005 zie:

forumc.digibron.nl - Archief Radix, 01-09-2005 Erik de Boer - Het heilig erts der Schrift met de goudschaal afwegen?1
‘Assen 1926’ als een leeslijn in de theologische traditie van Broederweg 15 te Kampen

.

Laatst aangepast op dinsdag 19 mei 2015 18:43  

Nieuws

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Als alles goed is zal half september het boek over Genesis 1-11 beschikbaar zijn. De titel is; Gelukkig geen mythe. In dit boek wordt Genesis 1-11 vers voor vers besproken. Deze hoofdstukken zijn... [More...]

Ds. E. Heres - Lucy of Adam

Een andere 'hermeneutische lens' De aanvallen op het scheppingsgeloof dat gebaseerd is op het geopenbaarde Woord van God worden steeds heftiger.  Het boek dat in deze maanden veel aandacht krijgt... [More...]

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC (International Conference of Reformed Churches) te Jordan (Ontaria, Canada) heeft vandaag, 17 juli 2017, besloten om de GKv (Gereformeerde kerken vrijgemaakt) als lid te schorsen... [More...]

Di. Alko Driest, Jan Haveman, Pieter Schelling en Aryjan Hendriks...

UPDATE 20-07-2017 Emeritus ds. Alko Driest en ds. Jan Haveman mailden op 13 juli een brief naar alle kerkenraden in Noord-Nederland met de vraag om in ieder geval tot de eerstkomende Generale... [More...]

Referaat ds. H.G. Gunnink d.d. 12 juli 2017

Voorlichting, bijeenkomst Bedum (Maranathakerk, Grotestraat) De bijgevoegde presentatie is zakelijk van opzet. Daarom is het belangrijk om geen moment te vergeten, dat het gaat over voluit... [More...]

Boekbespreking 'HIJ en wij' - van ds. E. Hoogendoorn

In Weerklank - een gereformeerd maandblad uit de GKN - jaargang 5 nr. 3 schreef ds. E. Hoogendoorn onderstaande boekbespreking van 'HIJ en wij' met de ondertitel ‘Oriëntatie in de actuele situatie... [More...]

Onze ervaring tot hermeneutische sleutels geworden - boekbesprekingen...

Update 14/12: Dr. Hans Burger mailde mij dat in onderstaand artikel de weergave van zijn positie zoals hij die in Cruciaal verwoordt, onjuist is. Ik kom daar nog op terug. CGK Prof.dr. H.J.... [More...]

Enquete

Predikanten, ouderlingen en diakenen zijn in belijdende gereformeerde kerken gebonden aan
 

Nieuwsbrief

Naam:

E-mail:

Gereformeerd?

Grondlijnen in de liturgie (Ds.dr. R.D. Anderson)

Op zijn weblog anderson.modelcrafts.eu vonden we een artikel (laatste wijziging 12 september 2012) van ds. Andersen (FRCA) over de grondlijnen van de liturgie. Enkele citaten: Als inleiding wil ik... [More...]

De GKN zetten het gesprek voort met DGK over functioneren fundament...

De GKN hebben op de Generale Synode d.d. 18 maart 2017 besloten om het oriënterende gesprek met DGK voort te zetten. Nu samen met afgevaardigden van DGK op 17 februari jl. is vastgesteld dat alleen... [More...]

Blijdschap over positief gesprek DGK en GKN 17 februari

Positief gesprek geeft openingen!Op 17 februari 2017 hebben afgevaardigden van DGK (De Gereformeerde Kerken) en GKN (Gereformeerde Kerken Nederland) de tot nu toe gevoerde briefwisseling besproken en... [More...]

Betekenis van het besluit van de GKN over het spreken met de DGK -...

Ik wil graag reageren op wat broeder Trip over dit besluit heeft geschreven. Om zo onnodige obstakels en misverstanden die een eigen leven gaan leiden weg te nemen.   Ook om te laten zien dat de... [More...]

GKN willen uitgestoken hand DGK opnieuw onderzoeken

Een zeer teleurstellend bericht bereikte ons zaterdagavond via de nieuwsbrief van eeninwaarheid.info. De Synode van de GKN heeft besloten om de brief van de GKN aan DGK d.d. 12 maart 2016 toe te... [More...]

De zekerheid van het geloof vs Westminster studie deputaten BBK DGK

In 2014 hebben deputaten BBK (Betrekkingen Buitenlandse Kerken) opdracht gekregen van De Gereformeerde Kerken (DGK) i.c. van de Generale Synode Hasselt 2010-2011 om grondig studie te verrichten... [More...]

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus Westminster meerderheidsrapport BBK DGK

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus...

. Ds. Bredenhof - sinds maanden een pastor van de FRCA, Tasmania, Australia - is nog steeds bezig om zich in te werken in de Australische context. Onlangs las hij een autobiografie van J. Graham... [More...]

Ketter!

Ketter!

Dr. Wes Bredenhof, predikant van de Australische Gereformeerde Kerken (Launceston, Tasmania), is meer dan eens voor ketter uitgemaakt! Nee, niet door Rooms Katholieken of Moslims, maar... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 2 (1944-1990)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Versie -16/11: Toegevoegd: deputatenrapport 1967 beoordeling Westminster Confessie door ds. P. van Gurp en ds. C. Stam. PS: Ik heb wel alle Reformatie jaargangen, maar niet het blad Dienst 1957 nr.... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 1 (1834-1944)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Professor P. Biesterveld die al op 31 jarige leeftijd hoogleraar werd aan de Theologische School in Kampen (1894) en vanaf 1902 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam heeft uitvoerig de... [More...]