Werken aan eenheid

van gereformeerde - 3FvE of WS - kerken en groepen in Nederland e.o.

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home Artikelen Over en uit de GKV Dr. HJCCJ Wilschut - Mogen of moeten? II Over relativering van de kinderdoop in de GKv - Roosenbrands artikel op hoofdzaken principeel onaanvaardbaar

Dr. HJCCJ Wilschut - Mogen of moeten? II Over relativering van de kinderdoop in de GKv - Roosenbrands artikel op hoofdzaken principeel onaanvaardbaar

E-mailadres Afdrukken PDF
Gebruikerswaardering: / 0
LaagsteHoogste 

Klik hier voor het originele pdf artikel op dr. Wilschuts website

Klik hier voor een reactie van ds. Roosenbrand d.d. 11 februari 2011.

geplaatst op 21 januari 2011

MOGEN OF MOETEN? II

In de volgende bijdrage wil ik nader ingaan op het artikel van ds. Roosenbrand ‘Waarnemingen rond de doop’. Ik loop met u de door hem genoemde punten na.


1.
Formulieren werken niet meer.
Ds. Roosenbrand pleit ervoor om bij de doop geen formulier meer te lezen. Tegenwoordig bereik je de gemeente steeds minder met een standaardformulering. Wel wil hij doopbeloften van de ouders blijven vragen.

Ik erken dat het veelvuldig voorlezen van het doopsformulier kan leiden tot een zekere ‘doofheid’ ervoor, waardoor de inhoud van het formulier niet meer echt doordringt. Toch zou ik willen vasthouden aan het voorlezen van een formulier bij de bediening van de doop. Tegenover de doop als lege of magische rite hebben gereformeerde kerken steeds gekozen voor kerkelijk onderwijs bij de bediening van de sacramenten, omdat die sacramenten hun inhoud aan het Woord ontlenen.

Daarom zou ik eerder zoeken naar mogelijkheden om met een stuk bewustwording de ‘doofheid’ te doorbreken. Een mooi onderwerp voor een gemeenteavond. Of voor een cursus belijdende leden. Bovendien hebben we tegenwoordig de beschikking over meerdere doopsformulieren. De afwisseling kan verfrissend werken.

2. Het doopsformulier houdt geen rekening met de aanwezigheid van (nog-)niet-christenen of van ex-christenen.

Het doopsformulier gaat ervan uit dat alle aanwezigen gedoopt zijn, schrijft ds. Roosenbrand. Hij acht dit een gemiste kans naar buren, collega’s en vrienden toe, die op uitnodiging aanwezig zijn.

Uiteraard is het prachtig wanneer mensen van buiten de kerk een doopdienst bijwonen. Alleen ontgaat mij, waarom het doopsformulier daarmee rekening zou moeten houden. Het formulier wil fungeren binnen een samenkomst van de gemeente als vergadering van gelovigen. Dus geeft het formulier die gemeente onderwijs over de rijkdom van de doop als teken en zegel van het verbond. Hier zou een bredere discussie te voeren zijn: over de aard van de kerkdienst in zijn algemeenheid.

3. Het verdedigen van de ‘kinderdoop’ werkt niet.

Ds. Roosenbrand houdt niet van het woord ‘kinderdoop’. Het wekt de suggestie dat als er kinderen gedoopt worden dit een speciaal soort doop is, anders dan die van een volwassene.

In dit opzicht ben ik het roerend met ds. Roosenbrand eens. Er is geen aparte kinder- en volwassenendoop. Er is maar één doop, die in de christelijke kerk bediend wordt aan jong en oud. Zoals het één en dezelfde besnijdenis was, waarmee Abraham en Ismaël besneden werden. Vandaar dat ik consequent kies voor de uitdrukking ‘het dopen van kinderen’.

Ds. Roosenbrand constateert, dat de polemische toonzetting van doopsformulier 2 in het Gereformeerd Kerkboek bij doopouders op weinig instemming kan rekenen. ‘Dit heeft twee redenen: Doopouders laten met overtuiging hun kind dopen, maar begrijpen dat anderen op grond van hun inzicht in de Bijbel tot andere conclusies komen. Op de een of andere manier zouden we dat christelijk respect voor andere conclusies een plaats moeten geven in een doopdienst. Verder: liturgisch voelt het onprettig aan om in het onderwijzend deel van het formulier en ook in de eerste doopvraag als het ware een punt te scoren op ‘tegenstanders.’’

Persoonlijk ben ik niet kapot van doopsformulier 2. Maar de motivatie die ds. Roosenbrand noemt, roept bij mij bezwaar op. Waarom – hardop – rekening houden met anderen die op grond van de Bijbel tot andere conclusies komen? Zijn die dan even wettig als de bijbelse argumenten voor het dopen van kinderen? Gaat het om gelijkwaardige mogelijkheden, waarbij we dan wel staan voor onze keuze, maar vrijblijvend de ander zijn keuze laten? Hier proef ik opnieuw een vorm van relativisme.

Mijn probleem met formulier 2 is niet dat het het dopen van kinderen verdedigt. Maar wel dat het dit zo breedvoerig doet. Dat in onze tijd nader onderwijs over recht en plicht van het het dopen van kinderen nodig is, lijkt me buiten kijf. Alleen vraag ik mij af of een liturgisch formulier daarvoor de aangewezen plaats is. Laat mij eerlijk zijn: ik vind formulier 2 zo heel erg láng.

Daardoor wordt het voor mijn besef liturgisch minder passend in een doopdienst. Hierboven heb ik het lezen van een formulier verdedigd: het sacrament leeft van het Woord. Tegelijk, bij het sacrament ligt de nadruk op het zien, niet op het horen. Wat dat betreft vind ik formulier 2 liturgisch minder geschikt. Nog afgezien van het feit, dat ik niet ieder argument - zonder het echt onjuist te vinden – altijd even overtuigend vindt.

4. Behoren of mogen?

In de eerste doopvraag wordt gevraagd, of de ouders erkennen dat onze kinderen ‘behoren’ gedoopt te zijn. Volgens ds. Roosenbrand ervaren velen dit als een draai om de oren van baptisten. Liever hoort hij hier de klank van verwondering, of van een gezonde vanzelfsprekendheid: als je bij Christus hoort, dan kun je je toch niet indenken dat je je kind ongedoopt zou laten? Zelf gebruikt hij daarom graag als formulering: ‘… en daarom als lid van zijn gemeente gedóópt mogen worden’.

Historisch gezien zit ds. Roosenbrand er met zijn interpretatie van ‘behoren’ naast. Tegenover het dopers individualisme stelt het formulier de bijbelse waarheid over het verbond van God. Daarin gelden de kinderen van de gelovigen als geheiligd in Christus en als leden van Zijn gemeente. En daarom behoren = moeten zij gedoopt worden. Het gaat wel degelijk om een verplichting.

Hier wordt geen draai om de oren uitgedeeld. Wel wordt hier tegenover alle doperse gedachten recht en plicht van de kinderdoop uitgesproken en beaamd. Gedoopt worden is een genade, een mogen, jazeker. Maar het is in het verbond geen vrijblijvende gunst. Omdat het mag, moet het.

Ds. Roosenbrand schrijft: ‘Ik zou graag willen dat we ons niet opsluiten in de discussie over de vraag op welk tijdstip de doop moet plaatsvinden, maar dat we meer focussen op de inhoud van de doop: bij Christus mogen horen.’ Mag ik dat een oneigenlijke tegenstelling vinden? Het geding over het tijdstip van de doop heeft te maken met de vraag, of onze kinderen vanaf hun levensbegin rechtens bij Christus mogen horen. Het heeft alles te maken met het genadekarakter van Gods beloften en het houvast voor ons geloof.

Ik geef toe, dat een discussie alleen over het tijdstip van de doop iets theoretisch krijgt. Maar wie bovengenoemde verbanden weet te leggen, ziet dat de discussie over het tijdstip niet op zichzelf staat. Zijn we als gereformeerden niet een beetje het zicht op de aard van Gods verbond aan het kwijtraken? Zouden we daarom zachtjesaan zo welwillend worden richting baptisten?

5. Is jouw kind zondig en schuldig ter wereld gekomen?

Bij doopouders ontmoet ds. Roosenbrand moeite met de manier waarop het doopsformulier de erfzonde ter sprake brengt. Hijzelf ziet daarbij minstens drie problemen:

1. Erfzonde zegt iets over ons als mensheid, inclusief de kinderen. In een doopdienst in de 21e eeuw is de aandacht allereerst op het individuutje gericht.
2. De leer over de mens is breder dan die over de erfzonde. Basaler is dat de mens en kleine dopelingschepsel van God is, door Hem geroepen, door Hem bemind. Dat krijgt allemaal extra kleur door de zwarte achtergrond van de erfzonde.
3. Door de hedendaagse psychologisering van ons mensbeeld zijn wij als mensen van nu geneigd om de woorden over zonde en toorn van het formulier op te vatten als een uiterst negatief mensbeeld van de kerk.

Het is waar, je valt met het spreken over erfzonde uit de toon bij het moderne mensbeeld. Waarbij ik mij afvraag of de gereformeerden in de 16e eeuw hiermee niet evenzeer uit de toon vielen bij de semi-pelagiaanse visie op de mens van de RKK. Ik begrijp ook de moeite voor de mens van de 21e eeuw om te denken van een groter geheel. Al komt het mij voor, dat de leer van de erfzonde bijbels gezien uiterst persoonlijk en individueel beleefd kan en moet worden. Zie de manier waarop David het doet in Psalm 51 (vs. 7): ik was al schuldig toen ik werd geboren, al zondig toen mijn moeder mij ontving.

Vergis ik mij, wanneer ik in het verzet tegen wat het formulier zegt over onze schuld in Adam een meer algemene afkeer opmerk, die je in de gemeente kunt tegenkomen als het gaat om zonde en zondigheid? Dan is de oplossing niet om je daarbij aan te passen. Ik weet van meer collega’s, dat zij moeite hebben om de eerste doopvraag te stellen, die zelfs achterwege laten: ‘niet meer van deze tijd’.

Maar ook en juist bij de doop zal de radicale boodschap van de Schrift over onze natuurlijke verdorvenheid vanaf ons allereerst begin beleden moeten worden. Om die doop te eren als teken en zegel van een verbond van onverdiende genade.

6. ‘Zoals hier in de vrijgemaakte kerk geleerd wordt’?

De christelijke kerk alhier: spreek je daarmee uit dat onze kerk de enig ware kerk is? Ds. Roosenbrand legt het zo uit: je spreekt allereerst uit dat je de Bijbel als Gods verlossend woord kent. Vanouds hanteert de kerk daarbij de Apostolische Geloofsbelijdenis als leeswijzer. Met je doop sta je midden in deze brede wereldwijde en eeuwenoude kerk. En in die brede traditie wil ook de christelijke kerk alhier - i.c. de gereformeerde kerk van Groningen-Oost - staan. Roosenbrand merkt hier belasting door ons recente ‘ware kerk denken’.

De terminologie ‘de christelijke kerk alhier’ is inderdaad allerminst bedoeld om de eigen kerk als enig ware kerk aan te duiden. Wel teken ik aan, dat de leer van het Oude en Nieuwe Testament breder is dan de samenvatting ervan in de Apostolische Geloofsbelijdenis. Oftewel, er wordt niet alleen instemming met de Apostolische Geloofsbelijdenis gevraagd, maar met héél de bijbelse leer, waarvan het apostolicum een samenvatting is. De doopvraag houdt ook erkenning in van de zuivere prediking in eigen plaatselijke gemeente, conform heel die bijbelse leer.

7. Onderwijzen en laten onderwijzen

Volgens ds. Roosenbrand ziet het ‘laten onderwijzen’ niet op (gereformeerd) schoolonderwijs, maar op onderwijs door de kerk. Dit met een beroep op de tweede doopvraag.

Historisch gezien klopt deze verklaring niet. Het ‘laten’ of ‘doen’ onderwijzen heeft oorspronkelijk betrekking op de doopgetuigen, die de ouders zouden bijstaan bij een christelijke opvoeding. Dan is het niet zo vreemd om daarbij in de huidige situatie te denken aan de bijdrage van het onderwijs. Al is er in het formulier geen sprake van een directe verplichting van de gereformeerde school. Er wordt normatief geformuleerd.

8. Gods verbond

Bij de uitleg van de betekenis van de doop is het idee van het verbond beheersend, constateert ds. Roosenbrand. Vanuit het Nieuwe Testament ligt het volgens hem meer voor de hand om de doop vanuit de eenheid met Christus dan vanuit het verbond ter sprake te brengen.

Opnieuw is hier m.i. sprake van een oneigenlijke tegenstelling. Ds. Roosenbrand zegt zelf – terecht – dat de eenheid met Christus in Zijn dood en opstanding ter sprake komt in de belofte van de Zoon. Maar niet als uitleg van de beeldtaal van de doop, voegt hij eraan toe. Van mijn kant ben ik juist dankbaar voor het feit, dat de eenheid met Christus – die, al is het sober, ook inhoudelijk ter sprake komt – besproken wordt in het kader van Gods verbond. Want heel de Schrift, ook de Nieuwe Testament, is boek van Gods verbond, ook al wordt het verbond niet steeds expliciet genoemd.

Juist het verbond geeft zicht op recht en plicht van het dopen van kinderen. In een tijd waarin die doop gerelativeerd wordt – ook binnen de GKv – dient het verbondsmatig kader niet verzwakt maar onverminderd gehandhaafd te worden. Bij de doop ligt de wortel van de gereformeerde verbondsleer. Door de band met die wortel te verzwakken, komt die leer zelf steeds meer onder druk te staan. En raken we een machtig stuk bijbels tegenwicht tegen de oprukkende evangelicalisering kwijt.

Tenslotte
Het is heus niet allemaal onzin en verkeerd wat ds. Roosenbrand schrijft. Toch blijf ik erbij, dat dit artikel op hoofdzaken principieel onaanvaardbaar is. Ik vat samen:

- Relativering van het tijdstip van de doop (‘je niet opsluiten in een discussie daarover’).
- Relativering van het verplichtend karakter van de doop van kinderen (‘geen behoren, maar mogen’).
- De bijbelse leer over de menselijke verdorvenheid vanaf het allereerste levensbegin dreigt niet of minder expliciet in beeld te komen.
- De aandacht voor de bijbelse leer over het verbond dreigt verzwakt te worden.

Ik proef een postmodern klimaat. Daarin doen absolute waarheden het niet meer zo best. En blijken gevoelens en gevoeligheden van mensen soms meer bepalend dan de gegevens van de Schrift. Mag ik dat doodeng vinden? Een gereformeerd klimaat gaat ontbreken. En dat klimaat is voor mij nog altijd het optimaal bijbels klimaat.

Laatst aangepast op maandag 27 juli 2015 18:42  

Nieuws

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Als alles goed is zal half september het boek over Genesis 1-11 beschikbaar zijn. De titel is; Gelukkig geen mythe. In dit boek wordt Genesis 1-11 vers voor vers besproken. Deze hoofdstukken zijn... [More...]

Ds. E. Heres - Lucy of Adam

Een andere 'hermeneutische lens' De aanvallen op het scheppingsgeloof dat gebaseerd is op het geopenbaarde Woord van God worden steeds heftiger.  Het boek dat in deze maanden veel aandacht krijgt... [More...]

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC (International Conference of Reformed Churches) te Jordan (Ontaria, Canada) heeft vandaag, 17 juli 2017, besloten om de GKv (Gereformeerde kerken vrijgemaakt) als lid te schorsen... [More...]

Di. Alko Driest, Jan Haveman, Pieter Schelling en Aryjan Hendriks...

UPDATE 20-07-2017 Emeritus ds. Alko Driest en ds. Jan Haveman mailden op 13 juli een brief naar alle kerkenraden in Noord-Nederland met de vraag om in ieder geval tot de eerstkomende Generale... [More...]

Referaat ds. H.G. Gunnink d.d. 12 juli 2017

Voorlichting, bijeenkomst Bedum (Maranathakerk, Grotestraat) De bijgevoegde presentatie is zakelijk van opzet. Daarom is het belangrijk om geen moment te vergeten, dat het gaat over voluit... [More...]

Boekbespreking 'HIJ en wij' - van ds. E. Hoogendoorn

In Weerklank - een gereformeerd maandblad uit de GKN - jaargang 5 nr. 3 schreef ds. E. Hoogendoorn onderstaande boekbespreking van 'HIJ en wij' met de ondertitel ‘Oriëntatie in de actuele situatie... [More...]

Onze ervaring tot hermeneutische sleutels geworden - boekbesprekingen...

Update 14/12: Dr. Hans Burger mailde mij dat in onderstaand artikel de weergave van zijn positie zoals hij die in Cruciaal verwoordt, onjuist is. Ik kom daar nog op terug. CGK Prof.dr. H.J.... [More...]

Enquete

Predikanten, ouderlingen en diakenen zijn in belijdende gereformeerde kerken gebonden aan
 

Nieuwsbrief

Naam:

E-mail:

Gereformeerd?

Grondlijnen in de liturgie (Ds.dr. R.D. Anderson)

Op zijn weblog anderson.modelcrafts.eu vonden we een artikel (laatste wijziging 12 september 2012) van ds. Andersen (FRCA) over de grondlijnen van de liturgie. Enkele citaten: Als inleiding wil ik... [More...]

De GKN zetten het gesprek voort met DGK over functioneren fundament...

De GKN hebben op de Generale Synode d.d. 18 maart 2017 besloten om het oriënterende gesprek met DGK voort te zetten. Nu samen met afgevaardigden van DGK op 17 februari jl. is vastgesteld dat alleen... [More...]

Blijdschap over positief gesprek DGK en GKN 17 februari

Positief gesprek geeft openingen!Op 17 februari 2017 hebben afgevaardigden van DGK (De Gereformeerde Kerken) en GKN (Gereformeerde Kerken Nederland) de tot nu toe gevoerde briefwisseling besproken en... [More...]

Betekenis van het besluit van de GKN over het spreken met de DGK -...

Ik wil graag reageren op wat broeder Trip over dit besluit heeft geschreven. Om zo onnodige obstakels en misverstanden die een eigen leven gaan leiden weg te nemen.   Ook om te laten zien dat de... [More...]

GKN willen uitgestoken hand DGK opnieuw onderzoeken

Een zeer teleurstellend bericht bereikte ons zaterdagavond via de nieuwsbrief van eeninwaarheid.info. De Synode van de GKN heeft besloten om de brief van de GKN aan DGK d.d. 12 maart 2016 toe te... [More...]

De zekerheid van het geloof vs Westminster studie deputaten BBK DGK

In 2014 hebben deputaten BBK (Betrekkingen Buitenlandse Kerken) opdracht gekregen van De Gereformeerde Kerken (DGK) i.c. van de Generale Synode Hasselt 2010-2011 om grondig studie te verrichten... [More...]

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus Westminster meerderheidsrapport BBK DGK

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus...

. Ds. Bredenhof - sinds maanden een pastor van de FRCA, Tasmania, Australia - is nog steeds bezig om zich in te werken in de Australische context. Onlangs las hij een autobiografie van J. Graham... [More...]

Ketter!

Ketter!

Dr. Wes Bredenhof, predikant van de Australische Gereformeerde Kerken (Launceston, Tasmania), is meer dan eens voor ketter uitgemaakt! Nee, niet door Rooms Katholieken of Moslims, maar... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 2 (1944-1990)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Versie -16/11: Toegevoegd: deputatenrapport 1967 beoordeling Westminster Confessie door ds. P. van Gurp en ds. C. Stam. PS: Ik heb wel alle Reformatie jaargangen, maar niet het blad Dienst 1957 nr.... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 1 (1834-1944)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Professor P. Biesterveld die al op 31 jarige leeftijd hoogleraar werd aan de Theologische School in Kampen (1894) en vanaf 1902 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam heeft uitvoerig de... [More...]