Werken aan eenheid

van gereformeerde - 3FvE of WS - kerken en groepen in Nederland e.o.

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home Artikelen Over en uit de GKV Gereformeerd onderwijs in deze tijd, reactie van Jan van der Steeg

Gereformeerd onderwijs in deze tijd, reactie van Jan van der Steeg

E-mailadres Afdrukken PDF
Gebruikerswaardering: / 0
LaagsteHoogste 

Een zeer interessante reactie van Jan van der Steeg op het voorstel van Jan Westert, opgenomen in de Gereformeerde Kerkbode voor Groningen enz. d.d. 08-02-2013 en overgenomen op de weblog van Jan van der Steeg onder de kop 'Gereformeerde school, bij de tijd' en aangehaald door Perry Storm in Nader Bekeken van februari 2013.
(Jan van der Steeg studeerde onderwijskunde en heeft gewerkt bij diverse takken van het gereformeerd onderwijs.)

 


Gereformeerde school, bij de tijd.

In het Nederlands Dagblad verscheen een opvallen artikel over de toekomst van gereformeerd onderwijs. Het was naar aanleiding van een bijdrage van de heer Westert van het Landelijk Verband van Gereformeerde Schoolverenigingen (LVGS).

Als weergave van wat Westert beoogt, was deze passage in het ND sterk beeld bepalend: Gereformeerd betekent in essentie niets anders dan christelijk, verbonden aan Christus. Bij de mogelijke vervanging van een kerkeis door een beginselverklaring, pleit Westert ervoor een verwijzing op te nemen naar de Apostolische Geloofsbelijdenis.

Op de schop?
Deze passage maakt bij hen die het gereformeerde onderwijs een warm hart toe dragen reacties los. Wat wordt hier voorgesteld? Gaat het gereformeerd onderwijs op de schop? Reacties ook bij mensen die zichzelf niet gereformeerd noemen. Iemand van hen zei: “Jullie gaan jullie scholen toch niet veranderen?” Als ouder van een kind op die gereformeerde school zit zij in de medezeggenschapsraad. Zij zei: “Wij hebben juist bewust voor jullie school gekozen.” De vraag is: doet het ND recht aan de zienswijze van Westert? Grote koppen in de krant zeggen vaak te weinig. Wat schreef Westert dan wel? Hij schreef een artikel over gereformeerd onderwijs en identiteit met als titel: Naar samen scholen met de Bijbel; Position paper toekomst gereformeerd onderwijs. (www.lvgs.nl)

Diverse mogelijkheden
Westert biedt in zijn verhaal verschillende mogelijkheden aan als het gaat om een andere formulering van de gereformeerde identiteit. De door hem noodzakelijk geachte verandering raakt o.a. de kerkeis als het gaat om lidmaatschap en personeelsbenoeming. Tot voor kort gold: men moet lid zijn van een kerk uit het verband van GKv of CGK. Die bepaling past niet meer bij onze tijd, vindt Westert. Hoe dan wel? Hij schetst diverse mogelijkheden. Eén daarvan is de volgende en deze sluit het dichtst aan bij wat het ND doorgaf:
Het in stand houden, besturen en beheren van scholen en het verzorgen van onderwijs met als grondslag de Bijbel als het onfeilbaar Woord van God, zoals beleden in de apostolische geloofsbelijdenis en in de christelijke traditie telkens weer getrouw is na gesproken in belijdenissen als de drie formulieren van eenheid.
Het brengt tot de vraag: is dit een goede wijziging en kunnen we daarmee vooruit? Ik heb deze vraag voorgelegd aan Jan van der Steeg, onderwijsman in hart en nieren.

ds. Alko Driest (oud-onderwijzer)

 

 



Gereformeerd onderwijs in deze tijd, reactie van Jan van der Steeg

Kwaliteit
Het is buiten kijf dat het gereformeerd onderwijs onder druk staat, zowel van buitenaf als van binnenuit. Westert laat dat in zijn discussiestuk duidelijk zien. De eigenheid staat o.a. onder druk door het algemene maatschappelijke klimaat. De onderwijsvrijheid staat onder druk, christenen opereren meer in de marge. De netwerksamenleving houdt geen halt bij de grenzen van gesloten verbanden en oude instituties. Algemeen pedagogisch gezien ligt het accent meer en directer bij de school als waardengemeenschap. Die waarden moeten worden voorgeleefd, verteld en verbeeld.
Ouders vragen allereerst kwaliteit en stellen eisen aan de school voor hun kind. Het moet kunnen excelleren. De collectieve identiteit van de school als instituut is niet langer vanzelfsprekend en primair. De authenticiteit en de integriteit van de man of vrouw voor de klas neemt een veel dominantere plaats in. Niet voor niets wordt zeer nadrukkelijk de medewerker van de school als primaire drager van de identiteit van de school aangewezen. Ouders voelen zich meer consument en minder eigenaar van het instituut. Deze aspecten laten ook de gereformeerde school beslist niet onberoerd.

Prikkelend geformuleerd
Van binnenuit is de keuze voor gereformeerd onderwijs al lang geen automatisme meer. Bezinning en strategieontwikkeling zijn gewoon nodig. GKv-organisaties opereren tegenwoordig meestal binnen een breder orthodox christelijk netwerk, zijn gefuseerd of hebben zichzelf opengesteld voor andere doelgroepen; in onderwijsland (nog) niet.
Kerkleden zijn minder op elkaar gaan lijken, terwijl kerken meer op elkaar lijken, zo formuleert Westert het prikkelend, maar wel juist. Verder hebben de scholen meestal te maken met krimp, en met een vergrote concurrentie. Er is echter ook te constateren dat de belangstelling en waardering vanuit orthodox christelijke kring ten opzichte van de gereformeerde scholen toegenomen.

Gereformeerde karakter verloren?
Moet het gereformeerd onderwijs specifiek vrijgemaakt blijven? Er is al langer ruimte voor personeelsleden van kerken waarmee wij een relatie hebben. Leden van CGK en ook van NGK kunnen als 'identiteitsdragers' benoemd worden. Wat dat betreft gaan we (gelukkig) meer de kant op van het oude Gereformeerde Schoolverband (1906, Bavinck). Ruim van hart in leerling-toelating, maar duidelijk wat het gereformeerde karakter betreft. Gereformeerd zijn hoeft niet typisch vrijgemaakt te zijn.[1] Geen probleem dus, wat mij betreft.
Betekent dit allemaal dat Westert het gereformeerd onderwijs op de schop neemt? Gaat het gereformeerde karakter verloren?
Na nauwkeurige analyse van zijn artikel kan het antwoord op de laatste vraag kort en goed zijn: nee, dat doet Westert niet. Hij zoekt juist in de sterk veranderende omstandigheden naar behoud van het gereformeerde karakter. Hij zet wel vraagtekens bij de juridisch afgebakende richtingskwestie: de directe verbinding aan het lidmaatschap van de GKv. Hij pleit voor loslating van die (juridisch vastgelegde) binding. Er wordt bij discussies over de juridische erkenning van de eigen richting vaak alleen gewezen naar het kerklidmaatschap. Maar de Raad van State (1960) noemt juist ook de leer der kerk als kenmerkend voor de gereformeerde school.[2]

Beginselverklaring
Westert stelt voor om in plaats daarvan te werken met een beginselverklaring, waarin in ieder geval de verwijzing naar het apostolicum een plaats krijgt. De herkenning dat anders-kerkelijke christenen ook staan voor gefundeerd christelijk onderwijs vraagt in zekere zin om honorering. Die fundering wordt niet bepaald door het kerkelijk gebonden benoemingscriterium, maar in het gezamenlijk belijden waar de christelijke school voor staat, de pedagogische opdracht van de school en manier waarop de identiteit in de cultuur van de school en het gedrag van medewerkers verankerd is. De apostolische geloofsbelijdenis kan daarin als breed gedragen basisdocument en kern van een beginselverklaring worden beschouwd. (notitie, blz. 10)
Ik denk dat juist de herhaalde verwijzing naar de Apostolische Geloofsbelijdenis de door Driest genoemde onrust heeft veroorzaakt. Die specifieke verwijzing is m.i. niet nodig geweest. Er is niets mis met die belijdenis, maar een verdere 'uitvouwing' is in de loop van de tijd nodig geweest. Westert wijst diverse keren nadrukkelijk op de noodzaak om het gereformeerde karakter te behouden:
De Apostolische geloofsbelijdenis wordt in de gereformeerde traditie nader uitgewerkt en beleden in verschillende belijdenissen. De Drie Formulieren van Eenheid vormen de norm voor het gereformeerd onderwijs. Deze belijdenis is echter niet “automatisch en vanzelfsprekend” gekoppeld aan kerklidmaatschap. (blz. 4, Westert)
Vormen van samenwerking moeten inderdaad worden gezocht. 'Alleen' redden we het niet in het post- christelijke Nederland.

Rekbaar
Westert tast af of de vastlegging van het karakter van de school in een beginselverklaring de oplossing is, in plaats van de oude juridische kaders. De vraag is echter of een beginselverklaring dezelfde richtinggevende kracht heeft als de traditionele omschrijving van gereformeerd onderwijs.
Naar mijn inzicht biedt een beginselverklaring, in plaats van een duidelijke gereformeerde basis, geen oplossing. Documenten als beginselverklaringen, visies e.d. hebben in de praktijk al gauw de rekbaarheid van elastiek. Met dit eerste ontwerp van een voorstel zoekt Westert ruimte voor de 'evangelische richting', niet alleen voor de (welkome) leerlingen, maar ook voor mogelijke benoemingen van personeelsleden.

God kiest ons
Westert meent dat de 'evangelische tak' van het protestantisme in 90% van de geloofsinhouden overeenkomt met het gereformeerd belijden. Blijft over dat wat je dogmatische verschillen kunt noemen. Zoals bijv. over de doop. Is dat een dogmatisch verschil zonder levensgevolgen? Hier raak je juist de kern van het gereformeerd zijn. Het gaat niet over een interpretatieverschil over het tijdstip van de doop of zo. Neen, de 'evangelische' opvatting is: jij kiest voor God. De kinderdoop echter is diep gefundeerd in het Bijbelse besef dat God ons uitkiest, gelukkig. De eerste opvatting heeft een remonstrantse trek en leidt makkelijk tot een nieuw soort werkheiligheid. In feite hebben we hier de kern van het bijbels- gereformeerd zijn. Wij kunnen geen zucht aan onze zaligheid toevoegen. Het is God, die zowel het willen als het werken werkt.

Ontoereikende formulering
Uit het voorstel voor een soort beginsel/benoemingsverklaring die dan ondertekend zou moeten worden ook door niet-gereformeerde personeelsleden staat dan: Wij lezen Gods Woord in verbondenheid met de klassiek-christelijke traditie van de kerk van alle eeuwen, in het bijzonder zoals die verwoord is in de Apostolische geloofsbelijdenis en in de gereformeerde traditie bij voortduring is nagesproken.
Ik vind dat een ontoereikende formulering. Vager dan de krachtiger klinkende zinnen van Westert zoals hierboven geciteerd. Ik ben bang dat de risico’s voor gereformeerd onderwijs om al of niet vertraagd 'van kleur te verschieten' hiermee te groot worden. Onze broeders en zusters in de brede range van de evangelische richtingen hebben inderdaad belangrijke Bijbelse fundamenten met ons gemeen. Velen staan gewoon met beide benen op Bijbelse grond. Maar behalve het diep insnijdende verschil over de Bijbelse verbondsgedachte zijn er charismatisch georiënteerde opvattingen binnen sommige evangelische richtingen die ik niet graag geïmporteerd zou zien in het gereformeerd onderwijs.

Charismatisch georiënteerde opvattingen
Het gaat dan om chiliastische tendensen, Israëlvisies die de huidige staat vrijwel gelijk stellen met Gods Volk, de gedachte van het 'occult belast' zijn (een ramp voor kinderen en volwassen die hiermee getekend worden). Of over het veelvuldig signaleren van occulte besmetting in speelgoed, blad en boek. Tot In de ban van de Ring toe. Verder moet gedacht worden aan opvattingen over de 'geestesdoop', het claimen dat je hier en nu zondeloosheid kunt bereiken, het gezag van 'directe ingevingen', de genezing op geloof e.d. Werkelijk geen kleine dingen! Hier moet veel meer duidelijkheid over komen.

Versterken
Ik hoop dat de schoolleiders, als de discussie wordt voortgezet, niet alleen vanuit de management-kant kijken, maar op de werkvloer de gereformeerde school gaan versterken, met tegelijk een ruim oog voor anderen. Het zou goed zijn om The Candlestand Statement (2005), het door vele internationale gereformeerden ontwikkelde document over de verhouding gereformeerd/ charismatisch nog eens op tafel er bij te leggen.
En laat men het artikel van prof Maris[3] er ook nog eens naast leggen. Diens conclusie klinkt scherp, maar ik ben het er wel mee eens: Wanneer een gereformeerde onderwijsorganisatie haar grondslag wil omschrijven op een manier die aan gereformeerden en evangelischen gelijkelijk ruimte biedt tot participatie aan de organisatie, kan over de betekenis van het verbond en van de doop aan kinderen, noch over de genade van God als beslissend voor het delen in het heil niet meer worden gesproken. Men kan zich dan de jure en de facto niet meer tot de gereformeerde richting in het onderwijs rekenen.
Overigens kan ik in de mij gegeven beperkte ruimte niet alle aspecten zelfs maar aanroeren. Eventuele vertekening zij mij vergeven.

Jan van der Steeg


[1]             Het alleen maar gereformeerd zijn, ook van harte, is geen garantie om identiteitsdrager voor jeugdigen te kunnen zijn. Dat is wel duidelijk, maar in het verleden niet altijd gepraktiseerd.
[2]             Zie ook mijn boek Tussen droom en daad, 2012, blz. 48 e.v.
[3]             J.W.Maris. De gereformeerde belijdenis als identiteitsdocument in Motivatie en identiteit, Redactie J.W.Maris en J.van der Steeg .LVGS 2012, blz. 119

 


Graag herhaal ik nog even uit bovenstaand artikel het citaat van prof. Maris (vetgedrukte tekst door mij):

Wanneer een gereformeerde onderwijsorganisatie haar grondslag wil omschrijven op een manier die aan gereformeerden en evangelischen gelijkelijk ruimte biedt tot participatie aan de organisatie, kan over de betekenis van het verbond en van de doop aan kinderen, noch over de genade van God als beslissend voor het delen in het heil niet meer worden gesproken. Men kan zich dan de jure en de facto niet meer tot de gereformeerde richting in het onderwijs rekenen.

Zie ook:

20-11-2012 - werkenaaneenheid.nl - Johan Trip - Een voorstel voor het definitieve einde van gereformeerd onderwijs door LVGS

Basisdocument Gereformeerd onderwijs - Gereformeerd onderwijs 2007-2010

09-05-2009 - De Reformatie - J. van der Steeg - Gereformeerd onderwijs? 1

Gereformeerd onderwijs, bestaat dat?
Regelmatig tref je weer discussies over het eigene van Gereformeerd onderwijs.

Zo vragen Jetze Baas en Rutger Lieffijn zich in De Reformatie van 21 februari 2009 af of Christelijke en Gereformeerde pedagogiek eigenlijk wel bestaat. Zij constateren dat het doel van opvoeding en onderwijs voor Gereformeerden door de tijd heen wel ongeveer duidelijk is, maar dat de manieren om dat te bereiken lijken mee te veranderen met de maatschappij om ons heen. We kunnen van alle pedagogen/onderwijskundigen het nodige leren. We moeten ons laten leiden door het doel, en de middelen die we daartoe gebruiken zijn daardoor geheiligd. Zo ongeveer Baas en Lieffijn.
Voorts meldt het Nederlands Dagblad van 5 maart 2009 dat de Gereformeerde Hogeschool een cursus gaat verzorgen voor docenten voortgezet onderwijs, met als bedoeling dat zij meer zicht krijgen op wat gereformeerd onderwijs tot gereformeerd onderwijs maakt.

(...)

Vanwege de actualiteit lijkt het goed om aandacht te vragen voor het gereformeerde onderwijsdenken uit de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw.1
Baas en Lieffijn laten zien dat er tegenwoordig een andersoortige benadering is. Het doel is wel hetzelfde, maar over de ‘middelen’ dachten ze wel wat anders.
Wat kunnen we leren van onze voorgangers? We zien hoe de (onderwijs)wereld er toen uit zag, en de reactie van onze 'voortrekkers' hierop.

16-05-2009 - De Reformatie - J. van der Steeg - Gereformeerd onderwijs? 2

In het vorige artikel kwam de ontwikkeling van onderwijskundig denken in de eerste helft van de vorige eeuw aan de orde. De bestaande situatie betreffende het onderwijs werd kort geschetst.

Van de Reformpedagogiek, van Waterink, Kohnstamm en anderen werden enkele punten naar voren gebracht. Wat ruimer aandacht werd gegeven aan een brochure uit 1923, waarin een schets werd gegeven van het eigen karakter van de Gereformeerde school. De vrijgemaakte wereld van de jaren ’50 en ’60 breng je niet snel even in kaart: toch spelen de begrippen angst, antithese en eindtijd denken een belangrijke rol.
De wereld rondom was niet bepaald een veilige wereld.

23-05-2009 - De Reformatie - J. van der Steeg - Gereformeerd onderwijs? 3

De ontwikkeling van Gereformeerd (v) onderwijsdenken werd de vorige keer geschetst aan de hand van het ‘Gereformeerd Schoolblad’. Opvallend is een sterke afweer tegen wat ‘moderne pedagogische vernieuwers’ nastreven, althans in de ogen van menige schrijver.

In 1968 bespreekt voorzitter Roorda voor het eerst een boek van onderwijskundig inhoudelijke statuur. ‘Kind, school en samenleving’ (dr. L. van Gelder en dr. I. van der Velde). In die tijd autoriteiten in de pedagogische wereld.
De auteurs doen wel voorkomen alsof de samenhang kind/school/samenleving nieuw is, maar aldus Roorda:
In 1966 werd het boek Richtlijnen voor het lager onderwijs op de gereformeerde scholen voltooid, samengesteld door een aantal bekwame pedagogen en didactici. In zekere zin zou dit werk genoemd kunnen worden een neerslag van het pedagogisch/didactisch denken van onze eeuw. Ook in dat werk wordt de gedachte kind/school/samenleving uitgewerkt.
Een nogal hoge pretentie! We zullen zien…

Laatst aangepast op donderdag 23 mei 2013 18:06  

Nieuws

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Als alles goed is zal half september het boek over Genesis 1-11 beschikbaar zijn. De titel is; Gelukkig geen mythe. In dit boek wordt Genesis 1-11 vers voor vers besproken. Deze hoofdstukken zijn... [More...]

Ds. E. Heres - Lucy of Adam

Een andere 'hermeneutische lens' De aanvallen op het scheppingsgeloof dat gebaseerd is op het geopenbaarde Woord van God worden steeds heftiger.  Het boek dat in deze maanden veel aandacht krijgt... [More...]

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC (International Conference of Reformed Churches) te Jordan (Ontaria, Canada) heeft vandaag, 17 juli 2017, besloten om de GKv (Gereformeerde kerken vrijgemaakt) als lid te schorsen... [More...]

Di. Alko Driest, Jan Haveman, Pieter Schelling en Aryjan Hendriks...

UPDATE 20-07-2017 Emeritus ds. Alko Driest en ds. Jan Haveman mailden op 13 juli een brief naar alle kerkenraden in Noord-Nederland met de vraag om in ieder geval tot de eerstkomende Generale... [More...]

Referaat ds. H.G. Gunnink d.d. 12 juli 2017

Voorlichting, bijeenkomst Bedum (Maranathakerk, Grotestraat) De bijgevoegde presentatie is zakelijk van opzet. Daarom is het belangrijk om geen moment te vergeten, dat het gaat over voluit... [More...]

Boekbespreking 'HIJ en wij' - van ds. E. Hoogendoorn

In Weerklank - een gereformeerd maandblad uit de GKN - jaargang 5 nr. 3 schreef ds. E. Hoogendoorn onderstaande boekbespreking van 'HIJ en wij' met de ondertitel ‘Oriëntatie in de actuele situatie... [More...]

Onze ervaring tot hermeneutische sleutels geworden - boekbesprekingen...

Update 14/12: Dr. Hans Burger mailde mij dat in onderstaand artikel de weergave van zijn positie zoals hij die in Cruciaal verwoordt, onjuist is. Ik kom daar nog op terug. CGK Prof.dr. H.J.... [More...]

Enquete

Predikanten, ouderlingen en diakenen zijn in belijdende gereformeerde kerken gebonden aan
 

Nieuwsbrief

Naam:

E-mail:

Gereformeerd?

Grondlijnen in de liturgie (Ds.dr. R.D. Anderson)

Op zijn weblog anderson.modelcrafts.eu vonden we een artikel (laatste wijziging 12 september 2012) van ds. Andersen (FRCA) over de grondlijnen van de liturgie. Enkele citaten: Als inleiding wil ik... [More...]

De GKN zetten het gesprek voort met DGK over functioneren fundament...

De GKN hebben op de Generale Synode d.d. 18 maart 2017 besloten om het oriënterende gesprek met DGK voort te zetten. Nu samen met afgevaardigden van DGK op 17 februari jl. is vastgesteld dat alleen... [More...]

Blijdschap over positief gesprek DGK en GKN 17 februari

Positief gesprek geeft openingen!Op 17 februari 2017 hebben afgevaardigden van DGK (De Gereformeerde Kerken) en GKN (Gereformeerde Kerken Nederland) de tot nu toe gevoerde briefwisseling besproken en... [More...]

Betekenis van het besluit van de GKN over het spreken met de DGK -...

Ik wil graag reageren op wat broeder Trip over dit besluit heeft geschreven. Om zo onnodige obstakels en misverstanden die een eigen leven gaan leiden weg te nemen.   Ook om te laten zien dat de... [More...]

GKN willen uitgestoken hand DGK opnieuw onderzoeken

Een zeer teleurstellend bericht bereikte ons zaterdagavond via de nieuwsbrief van eeninwaarheid.info. De Synode van de GKN heeft besloten om de brief van de GKN aan DGK d.d. 12 maart 2016 toe te... [More...]

De zekerheid van het geloof vs Westminster studie deputaten BBK DGK

In 2014 hebben deputaten BBK (Betrekkingen Buitenlandse Kerken) opdracht gekregen van De Gereformeerde Kerken (DGK) i.c. van de Generale Synode Hasselt 2010-2011 om grondig studie te verrichten... [More...]

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus Westminster meerderheidsrapport BBK DGK

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus...

. Ds. Bredenhof - sinds maanden een pastor van de FRCA, Tasmania, Australia - is nog steeds bezig om zich in te werken in de Australische context. Onlangs las hij een autobiografie van J. Graham... [More...]

Ketter!

Ketter!

Dr. Wes Bredenhof, predikant van de Australische Gereformeerde Kerken (Launceston, Tasmania), is meer dan eens voor ketter uitgemaakt! Nee, niet door Rooms Katholieken of Moslims, maar... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 2 (1944-1990)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Versie -16/11: Toegevoegd: deputatenrapport 1967 beoordeling Westminster Confessie door ds. P. van Gurp en ds. C. Stam. PS: Ik heb wel alle Reformatie jaargangen, maar niet het blad Dienst 1957 nr.... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 1 (1834-1944)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Professor P. Biesterveld die al op 31 jarige leeftijd hoogleraar werd aan de Theologische School in Kampen (1894) en vanaf 1902 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam heeft uitvoerig de... [More...]