Werken aan eenheid

van gereformeerde - 3FvE of WS - kerken en groepen in Nederland e.o.

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home Artikelen Over en uit de GKV Ds. J.R. Visser Betwist schriftgezag in de Gereformeerde kerken: Geelkerken en Paas

Ds. J.R. Visser Betwist schriftgezag in de Gereformeerde kerken: Geelkerken en Paas

E-mailadres Afdrukken PDF
Gebruikerswaardering: / 0
LaagsteHoogste 

Zie het beter leesbare origineel op evangeliebelijder.mysites.nl - BETWIST SCHRIFTGEZAG IN DE GEREFORMEERDE KERKEN: GEELKERKEN EN PAAS

1
BETWIST SCHRIFTGEZAG IN DE GEREFORMEERDE KERKEN:
GEELKERKEN EN PAAS
Deze lezing is 24 April 2009 in Goes gehouden.
Inleiding
Er is de laatste jaren een storm opgestoken. Die storm zie je bijna overal waar mensen de
Bijbel als het onfeilbare en betrouwbare Woord van God willen eerbiedigen. Je ziet een
beweging waarin mensen het beknellend vinden om wat in de Bijbel als geschiedenis verteld
wordt ook als betrouwbare openbaring op dit punt te moeten aannemen. Meerderen willen de
Bijbel wel als het betrouwbare Woord blijven zien maar dan in de boodschap die de Schrift
brengt. Het zou in de Bijbel om het grote verhaal gaan. Het zou in de Bijbel er om gaan dat
God vertelt wie Hij is. Wie Christus is. Maar dat zou nog niet betekenen dat verhalen die je in
de Bijbel leest ook zo gebeurd zijn zoals het er staat. Het kan ook een verhaal zijn dat wel
historische wortels heeft maar dat het doel van het verhaal niet is om te vertellen hoe het
gegaan is. Het verhaal van de zondeval hoeft niet zo gebeurd te zijn maar het laat wel zien dat
de mens zondig is en dat hij een Verlosser nodig heeft. Het verhaal van de val van Jericho zou
niet erg waarschijnlijk zijn want er zouden geen resten van de stad uit die tijd van Jericho
gevonden zijn. Dus vertelt dit verhaal eigenlijk niet dat Jericho zo gevallen is maar dat de
HERE zo machtig is dat Hij ervoor zorgde dat Israel het land kon veroveren.
De aard van de Schrift zou dan op die momenten niet zijn dat het ons betrouwbaar verteld wat
er gebeurd is maar dat het iets over God vertelt. Het zou door de Geest geleide theologische
reflectie zijn. Dit zou een manier zijn om in deze tijd toch in de Drie-enige God te kunnen
geloven. Om in de 21e eeuw te kunnen geloven en menselijke wetenschap ook recht te doen.
Om als kerk in de tijd van vandaag missionair te kunnen zijn.
Je merkt dat deze manier van denken met allerlei variatie voor veel mensen aantrekkelijk is.
Je ziet hoe mensen in hun spreken over de Schrift veranderen. Je kunt in evangelische kring
denken aan Ouweneel en Knevel. Je ziet het aantrekkelijke van deze manier van denken in
gereformeerde kring bij mensen als Eep Talstra en Loonstra. Je ziet ook verschuivingen in
deze richting bij bijvoorbeeld iemand als dr G. van den Brink. Van den Brink beveelt
bijvoorbeeld het boek van de wetenschapsredacteur van het ND Rene Fransen over het
ontstaan van schepping aan. Ook al wordt in dit boek bijvoorbeeld de zondeval als historische
gebeurtenis ontkend.
Deze manier van denken is niet nieuw. Je ziet het in de kerkgeschiedenis van de laatste paar
honderd jaar steeds weer terugkomen. Met andere woorden en begrippen. Ook als kerken
staan we in deze wereld en zijn we niet immuun voor deze geluiden. Daarom is het dan
belangrijk om daarover met elkaar in gesprek te gaan. Om het niet zover te laten komen dat je
er zomaar door overvallen wordt en we met slappe knieën het maar laten gaan. Ik wil
vanavond eerst kort laten zien waar wij als Gereformeerde Kerken vandaan komen. Daarna
wil ik een voorbeeld uit het verleden geven: de zaak Geelkerken in 1926. Daarna wil ik
ingaan op wat dr Paas geschreven heeft en wat de laatste tijd daarover naar voren gebracht is.
Het laatste deel van deze lezing wil ik gebruiken om tot een beoordeling te komen. Daarbij
vraag ik dan ook aandacht voor de overeenkomsten die er tussen Geelkerken en paas te
ontdekken zijn.
2
Waarom zijn wij Gereformeerde Kerken?
Je telde in de grote Nederlands Hervormde Kerk van de 19e eeuw niet mee als je vasthield aan
de Bijbel als het onfeilbare Woord van God. Dan leefde je nog in de nacht. Dan was het licht
bij jou nog niet opgegaan. Dan was je vergeten om een verlicht mens te worden. Dan deed je
tekort aan het menselijk verstand dat toch ontdekt had dat de Bijbel vol fouten is.
Toch was het Christus als de koning van de kerk die er voor zorgde dat er mensen kwamen
die tegen de storm in bleven opkomen voor de betrouwbaarheid van Gods Woord. Ook daar
waar de Schrift ons verteld hoe de dingen gegaan zijn. Hoe de HERE in bepaalde historische
omstandigheden gewerkt heeft. In de ogen van de wetenschap en de theologische leiding
waren het vaak maar eenvoudige dominees of gewone leden van de kerk die nog met hun
bekrompen ideeën kwamen. Toch kwamen door Afscheiding en Doleantie velen weer in de
vrijheid te staan om vanuit Gods eigen betrouwbare Woord te leven als kerken. Te leven
vanuit het Woord dat Christus gegeven had. Het was geen strijd om iets formeels. Het was
geen strijd om maar bij een oud idee te blijven zonder dat het uit een levend en innig geloof
voortkwam. Er kwamen zo ook weer opleidingen tot dienaar van het Woord die juist vanuit
de betrouwbaarheid van de Schrift opgezet werden. Wat was dat een zegen.
Uit die strijd om juist vanuit het leven met de HERE vast te houden aan Zijn betrouwbare
Woord zijn wij als Gereformeerde Kerken voortgekomen. Dat is een strijd geweest die echt
met het hart van het evangelie te maken heeft. Die daarom ook alles te maken heeft met het
leven met Christus als je God en Koning.
Want juist dat leven met de Schrift als het levende en betrouwbare Woord komt uit Gods
eigen spreken voort. Ik noem een van de vele gedeelten daarover in de Bijbel:
“Toen wij u de glorierijke komst van onze Heer Jezus Christus verkondigden, baseerden wij
ons niet op vernuftige verzinsels – in tegendeel, wij hebben met eigen ogen Zijn grootheid
gezien. ….. Ons vertrouwen in de woorden van de profeten is daardoor alleen maar
toegenomen, U doet er goed aan uw aandacht altijd daarop gericht te houden, als op een lamp
die in een donkere ruimte schijnt, totdat de dag aanbreekt en de morgenster opgaat in uw hart.
Besef daarbij vooral dat geen enkele profetie uit de Schrift een eigenmachtige uitleg toelaat,
want nooit is een profetie voortgekomen uit menselijk initiatief: mensen die namens God
spraken werden daartoe altijd gedreven door de Heilige Geest.” 2 Petr 1: 16..19-21
De gezonde leer waarover we in de Bijbel veel lezen zie je en is ook gegrond in wat er echt
gebeurd is en waarover de Geest ons in de Schrift betrouwbaar vertelt. We zien ook dat we als
kerken vanuit Gods Woord dit ook zo belijden. Bijvoorbeeld in art 5 van de Nederlandse
Geloofsbelijdenis: “Wij ontvangen al deze boeken, en deze alleen, als heilig en canoniek, om
ons geloof daarnaar te richten, daarop te gronden en daarmee te bevestigen. En zonder in enig
opzicht te twijfelen geloven wij alles wat zij bevatten.
Dat doen wij niet zozeer omdat de kerk ze aanneemt en als canoniek erkent, maar vooral
omdat de heilige Geest in ons hart getuigt dat zij van God zijn. Het bewijs daarvan ligt
bovendien in de boeken zelf. Want zelfs blinden kunnen tasten dat de dingen die erin
voorzegd zijn, gebeuren.”
Het gaat er niet om als Gereformeerde Kerken een eigen Schriftbeschouwing te hebben en te
handhaven. Het gaat er wel om dat we de Schrift zoals de Geest de ons gegeven heeft te laten
spreken en daarvoor te buigen. Het gaat erom dat we de HERE op Zijn Woord geloven zoals
Hij Zijn Woord zelf gegeven heeft. Zoals de Schrift zichzelf presenteert.
Je ziet nu in onze kerken hoe de discussie oplaait rond dr Paas. Heel eerlijk zeg ik dat het te
betreuren is dat hij al deze dingen over zich heen krijgt. De broeders die hem benoemd
3
hebben zouden hebben moeten weten dat er protest tegen deze benoeming zou komen. Zij
hadden moeten weten dat het hier over dingen gaat die in de gereformeerde kerken niet te
handhaven zijn. Het is wel zo dat we nu in de kerken voor een heel duidelijke keuze staan.
Blijven we de weg gaan die we ook in 1926 zijn gegaan door de Schrift als Gods Woord te
eerbiedigen zoals de Geest de Schrift gegeven heeft. Of gaan we een andere weg. Ik wil nu
eerst aandacht vragen voor wat er in 1926 gebeurd en besloten is.
1926
Is het niet erg formeel om in de discussie van vandaag op 1926 terug te grijpen? Moeten we
wat er in 1926 over dr Geelkerken is uitgesproken niet veel meer in zijn historische context
zien. Ging het toen eigenlijk niet veel meer over een moeilijke man? Een man die er ook door
andere dingen die hij in het kerkelijke leven gedaan en gezegd had een beetje om vroeg om
aangepakt te worden? Je merkt om je heen dat als je 1926 noemt er door meerderen zo over
gesproken wordt.
De uitspraak van 1926 wordt door meerderen als lastig ervaren. Als je kunt zeggen dat het
toen in die omstandigheden voor te stellen was dat die uitspraak gedaan is. Als je daarbij kunt
zeggen dat we het vooral als een uitspraak in die tijd en omstandigheden moeten zien en er
vandaag niet teveel waarde aan moet hechten, ben je van een probleem af. Dan zie je wel dat
er een duidelijk functieverlies van de uitspraak van 1926 is opgetreden. Als je de open brief
die de synode van 1926 geschreven heeft leest, zie je heel duidelijk dat deze uitspraak niet
alleen maar voor toen en voor dr Geelkerken gold. Ik zal aan het einde van deze lezing nog
een stukje uit die brief aanhalen. Dan zie je dat de synode dit besluit genomen heeft ook met
het oog op de toekomst van de kerken. Dat het juist de functie had en ook nog heeft als het
goed is om ons samen als kerken te binden in liefde aan het Woord van God zoals de HERE
het ons gegeven heeft. Ook in de historische betrouwbaarheid van dat Woord.
Het gaat in de uitspraak van 1926 wel degelijk om een leeruitspraak! Je ziet dat ook heel
duidelijk als de synodaal Gereformeerde kerken in 1967 de uitspraak van 1926 ter zijde
stellen. Die synode besluit namelijk van wat in 1926 besloten is te verklaren dat ze “niet
langer als een leeruitspraak in de kerken zal gelden;”
Ook professor Trimp schrijft in zijn boekje “Om de klaarheid der waarheid” onbekommerd
over de leeruitspraak van Assen-1926.1 Het is duidelijk dat wij als kerken in 1926 een
duidelijke uitspraak over de leer gedaan hebben. We kunnen die uitspraak niet zomaar als iets
dat vroeger gebeurd is aan de kant schuiven.
Wat was de inhoud van deze uitspraak eigenlijk? Ik geef nu de kern van de uitspraak van de
synode weer en daarna probeer ik kort te laten zien waarom het zover gekomen is.
De synode besluit om van dr Geelkerken te vragen het volgende te ondertekenen:
“Ondergetekeekende, kennis genomen hebbende van de uitspraak van de synode: “dat de
boom der kennis des goeds en des kwaads, de slang en haar spreken en de boom des levens
naar de klaarblijkelijke bedoeling van het Schriftverhaal van Genesis 2 en 3 in eigenlijke of
letterlijke zin zijn op te vatten en dus zintuiglijk waarneembare werkelijkheden waren; en dat
derhalve de meening van dr Geelkerken als zou men disputabel kunnen stellen of deze zaken
en feiten zintuiglijk waarneembare werkelijkheden waren zonder met het in art. 4 en 5 der
1 C. Trimp Om de klaarheid der waarheid Vuurbaak Groningen 1967 o.a. p.51
4
Nederlandsche Geloofsbelijdenis beleden gezag der heilige Schrift in strijd te komen, moet
worden afgewezen.”
Dr Geelkerken heeft geweigerd dit te ondertekenen en dit heeft ertoe geleid dat hij geen
predikant meer in de Gereformeerde Kerken kon zijn.
Hoe is het zover gekomen? Ik kan hier niet het hele verhaal vertellen. Een goed overzicht
daarvan vindt u in het boek van ds P. Niemeijer Bewaard en voortgegaan.2 Ik noem de zaken
kort en wil daarbij dan de opvallende punten ook voor ons vandaag noemen.
Het is belangrijk om te weten dat dr Geelkerken een van de belangrijke personen was in de
beweging van de jongeren zoals die er toen was in de Gereformeerde Kerken.3 Bij deze
beweging van de jongeren was er het verlangen naar een innig geloof. Naar meer
geloofservaring. Zij meenden dat de Gereformeerden Kerken aan het veruiterlijken waren. Bij
die veruitwendiging hoorde volgens Geelkerken ook dat mensen dacht als we de Schrift maar
letterlijk nemen dan zit het met ons als kerken wel goed.4 Later schrijft een van de
medestanders van dr Geelkerken over het besluit van Assen: “Daarom is Assen ook een groot
gevaar voor de wereld, de wereld die veel liever de zintuiglijk-waarneembaarheid van slang
en boomen in het middelpunt ziet gesteld dan Jezus Christus, den Gekruisigde. Met slang en
boomen kan de wereld spotten en haar ongeloof rechtvaardigen, maar in de tegenwoordigheid
van Jezus Christus gaat het geweten meespreken en wordt de spot geoordeeld. De schuld van
Assen tegenover de wereld is wel heel groot.”5
De concrete aanleiding tot de zaak van dr Geelkerken was een preek die hij gehouden heeft
over Zondag 3. Daarin maakt hij opmerkingen over Gen 3 die vragen oproepen. Gaat het in
Genesis 3, in wat daar verteld wordt om geschiedenis die beschreven is zoals het ook gebeurd
is. In de hele gang van zaken die hierop volgt zijn er een paar dingen die opvallen. Ik noem de
volgende:
a. Dr Geelkerken benadrukt steeds weer dat hij het hele Woord van God als Gods
betrouwbare openbaring erkent.
b. Dat hij dus ook instemt met wat in de drie formulieren van eenheid over de Schrift
beleden wordt.
c. Dat hij meent dat je iemand die dat belijdt de vrijheid van exegese moet geven en niet
binden aan een letterlijke exegese van Gen 2,3
d. Dat de wetenschap heeft laten zien dat er veel meer moeilijkheden in de Schrift zijn als je
het letterlijk leest. Vooral ook in Gen 1-11 als je dat vergelijkt met wat er de laatste tijd
aan literatuur en opgravingen gevonden is in het Oude Nabije Oosten.
Ondanks dat dr Geelkerken steeds weer zei dat hij Schrift en Belijdenis trouw wilde zijn,
bleven de kerken in de synode tegen hem zeggen dat al was het zijn bedoeling niet hij toch in
strijd met Schrift en Belijdenis kwam. Dat is heel opvallend als we daar de artikelen van prof
Kwakkel over dr Paas naastleggen. In het laatste deel van zijn artikelen lezen we namelijk het
2 P. Niemeijer Bewaard en voortgegaan Woord en wereld Bedum 2002
3 Zie voor de beweging van de jongeren o.a. D. Th. Kuiper Gefnuikte vernieuwing In: Jaarboek voor de
geschiedenis van de Gereformeerde kerken in Nederland jaargang 1 p. 57-87
4 Zie hoe een volgeling van Geelkerken de bekende ds JJ. Buskes dit onder woorden brengt in: Gedachten over
den geestelijke achtergrond van het kerkelijk conflict Bosch en Keuning Baarn 1928
5 J.J. Buskes a.w. p 45
5
volgende: “Doorslaggevend is dat iemand de teksten zo wil begrijpen als ze door God bedoeld
zijn. Dan is er een basis voor gesprek en vertrouwen, ook al ben je het niet over alles eens.
…… Maar zolang je erop uit bent de teksten naar hun eigen bedoeling te verstaan, ben je
goed gereformeerd bezig.”6
Het willen begrijpen zoals God het bedoeld heeft is onmisbaar maar is niet altijd genoeg om
te kunnen zeggen dat je dus goed gereformeerd bezig bent. Ik ga er ook vanuit dat iemand die
de kinderdoop verwerpt dat doet omdat hij meent dat de Schrift zo spreekt en toch zeg ik dan
niet dat hij goed gereformeerd is.
Als kerken hebben wij in 1926 uitgesproken dat dr Geelkerken ondanks wat hij zelf meende
in strijd kwam met Schrift en Belijdenis. Waarom was dat? Was de reden daarvoor dat we in
1926 een bepaalde uitleg van Genesis 2 en 3 aan de kerken wilde opleggen? Was het zo dat
we toen bezig waren om boven Schrift en belijdenis te binden? Dat zou zo zijn als de synode
toen een bepaalde uitleg had voorgeschreven. Dat is op geen enkele manier gebeurd. Wel
hebben we toen als kerken uitgesproken dat de Schrift ook in Genesis 2 en 3 duidelijk is. Dat
de tekst van de Schrift hier duidelijk maakt het hier gaat om echte bomen, om een echte slang
en om een echt spreken van de slang daar. Zonder om verder een uitleg te geven heeft de
synode duidelijk gemaakt dat zij blijft bij wat de Schrift zelf hier duidelijk zegt. Er is niet
meer en niet minder uitgesproken. Het gaat hier niet om een exegetische kwestie. Het gaat
hier wel om wat een hermeneutische kwestie genoemd wordt. Hier was in geding of we de
Bijbel hebben te volgen zoals die zichzelf presenteert. Of dat we zelf er een andere duiding
aan kunnen geven. Je ziet ook in het Nieuwe Testament hoe ook wat we in Genesis 2 en 3
lezen bedoeld is als beschrijving wat er toen zo gebeurd is. Ik noem maar 2 voorbeelden:
2 Kor 11:3: “Alleen vrees ik dat, zoals Eva door de slang op sluwe wijze bedrogen werd, uw
gedachten worden weggelokt van de oprechte en zuivere toewijding aan Christus.”
1 Tim 2:13,14: “Want Adam werd als eerste geschapen, pas daarna Eva. En niet Adam werd
misleid, maar de vrouw; zij overtrad Gods gebod.”
Je ziet hier hoe onbekommerd er teruggegrepen wordt op wat we eerder in de Bijbel lezen.
Dat kan omdat het ook in historisch opzicht hier over het voluit betrouwbare Woord van God
gaat. Daarbij heeft de synode van 1926 de wacht betrokken. Juist vanuit de liefde voor
Christus in wie de broeders de HERE als de betrouwbare God hadden leren kennen.
Er zou hierover nog meer te zeggen zijn. Dat doe ik nu niet. Ik vraag nu uw aandacht voor wat
er de laatste tijd geschreven is rond publicatie van dr Paas.
2009
Dr Stefan Paas is per 1 januari 2009 aan onze Theologische Universiteit in Kampen benoemd.
Daartegen hebben 7 predikanten bezwaren ingebracht. Later hebben ook prof Douma en ds
Verbree laten weten dat ze de bezwaren delen.
De bezwaren zoals die zijn ingebracht zijn door de Raad van Toezicht van de Universiteit
niet behandeld omdat we geen rechtsingang hadden. Toch heeft de Raad van Toezicht
gevraagd aan prof Kwakkel om 2 artikelen te schrijven die dr Paas tegen de bezwaren moeten
6 G. Kwakkel Stefan Paas over dateringen en geschiedschrijving in: De Reformatie jrg 84 nr 27 p. 461
6
verdedigen. De rector van de universiteit, prof CJ de Ruijter noemt de bezwaren
indianenverhalen.
Zijn de bezwaren indianenverhalen? Is het zo dat we het allemaal alleen maar verkeerd
begrepen hebben? Heel eerlijk gezegd zou ik graag willen dat het zo was. Maar voordat ik
hierop verder in gaan, wil ik nog een belangrijke opmerking maken.
Als ik in het vervolg over dr Stefan Paas spreek, twijfel ik op geen enkele manier aan zijn
integriteit. Er is werkelijk niets in mij dat me laat denken dat hij Schriftkritisch wil zijn. Ook
als ik boeken en artikelen van hem lees, hoor ik iemand die het evangelie wil uitdragen. Zo
heb ik hem ook ervaren in het persoonlijke gesprek van 2 en een half uur dat we met hem
hebben gehad. Zo heb ik hem ook ervaren op het congres over inclusieve prediking dat 3 april
in Kampen plaatsgevonden heeft. Dan zie ik een man voor me die bewogen en gedreven is.
Die het evangelie van Christus wil overbrengen zoals ik dat zelf ook graag wil doen. Je voelt
een stuk verbondenheid en toch blijf ik grote bezwaren houden.
Hier zie ik ook een grote overeenkomst met dr Geelkerken. Ook hij werd niet moe om te
zeggen dat hij de hele Bijbel als het Woord van God, als Gods openbaring aannam. Dat hij zo
wilde leven en werken. Er is geen reden om aan die intentie te twijfelen en toch bleven er
grote bezwaren.
Wat zijn nu die bezwaren? Ik ga nu niet herhalen wat wij als bezwaren in ons artikel naar
voren gebracht hebben. Die kunt u lezen op www.gereformeerdblijven.nl. Die bezwaren zijn
ook duidelijk uit wat prof Douma in het ND geschreven heeft. Zowel de artikelen van prof
Kwakkel en het persoonlijke gesprek met dr Paas heeft niets van de bezwaren bij ons
weggenomen. Ik ga nu nog iets verder in op een enkel bezwaar.
1. Dr Paas gebruikt in zijn theologische werk Schriftkritische uitgangspunten. Op dit
verwijt heeft prof Kwakkel gereageerd door te zeggen dat hij dat alleen maar doet om door
anderen gehoord te worden. Om door anderen in het vakgebied van godsdiensthistorie en
Oude Testament gehoord te worden zou het nodig zijn om algemeen geaccepteerde
Schriftkritische resultaten over te nemen en daarop te bouwen. Dr Paas zou zelf van deze
algemeen geaccepteerde theorieën niet overtuigd zijn. Op deze voorstelling van zaken is toch
wel heel wat af te dingen.
Ik wil dat eerst laten zien aan wat iemand schrijft die juist veel waardering heeft voor de
manier waarop dr Paas theologiseert. Dat is dr Bert Loonstra. Hij schrijft op zijn weblog over
de discussie die aan de gang is o.a. het volgende:
“Wie een dissertatie schrijft moet achter de methoden staan die hij gebruikt en ervan
overtuigd zijn dat je onderneming zinvol is. De gedachte dat Paas zich alleen zou hebben
beperkt tot academisch aanvaardbare argumentatie om zijn doctorsbul te kunnen halen, doet
geen recht aan de inhoudelijke toewijding die nodig is om zo'n intensieve en zorgvuldige
studie te volbrengen. Paas geeft trouwens in zijn artikel in Theologia Reformata uit 2003 aan,
dat hij van het belang van de godsdiensthistorische benadering van het Oude Testament
overtuigd is juist ten dienste van een goede uitleg van de teksten.”
Als ik zelf andere publicaties van dr. Paas lees die niet alleen gericht zijn op de theologische
wereld zie ik dat hij daarin niet echt afstand neemt van zijn manier van werken in zijn
proefschrift. Hij verwijst dan zelfs voor een breder publiek naar dit proefschrift. Bijvoorbeeld
in het boek: Vrede stichten.7
7 Stefan Paas Vrede stichten Boekencentum Zoetermeer 2007 p. 89.
7
Ook in een artikel van 2006 over het begin van de Bijbel en het begin van de wereld zie je hoe
dr Paas op dezelfde manier werkt. Ook dan schrijft hij voor een breder publiek in het boek: En
Godbeschikte een worm. Je ziet in dat artikel dat hij blijft uitgaan van de Schriftkritische
theorieën waarbij veel in de eerste Bijbelboeken uit latere tijd zou stammen. Volgens Paas in
dat artikel zou het zo zijn dat wat we in Gen 1 lezen: dat God door Zijn Woord uit het niets
geschapen heeft maar een van de manieren van beeldspraak is waarop de HERE zich als de
Schepper presenteert. Als je dat als meer dan een beeldspraak ziet zou je volgens hem Genesis
1 te letterlijk moeten opvatten. Dat is volgens hem niet nodig omdat wat we in Genesis 1
lezen eigenlijk veel later geschreven is dan mensen denken. Volgens Paas zouden o.a. Gen
1,2 niet voor de ballingschap ontstaan zijn. Hij verwoordt dat in zijn dissertatie zo: “Dit
brengt ons tot de voorzichtige conclusie dat het belang van de grote scheppingsverhalen voor
de daadwerkelijke geschiedenis van het pre-exilische scheppingsgeloof in Israel betrekkelijk
gering kan zijn. Hun betekenis ligt vooral op het terrein van de eindredactie van de Bijbelse
geschriften, die zij – als deel van de oergeschiedenis – voorzien van een wereldwijd
perspectief. Verder bundelen en bewerken zij tal van oudere mytische thema’s ten aanzien
van God als Schepper en geven deze thema’s in een nieuwe samenhang een nieuwe
toespitsing.”8
Bij Paas is het probleem dat hij de Bijbel zoals die nu voor ons ligt ziet als het Woord van
God dat de Geest door een ingewikkeld proces heeft laten ontstaan. De Bijbel als geheel heeft
dan voor ons theologisch gezag maar dat zegt niet dat de Bijbel in geschiedenis die verteld
wordt volledig betrouwbaar is. Dat betekent voor dr Paas niet dat als er iets in de bijbel als
historie verteld wordt het dus ook zo gebeurd is. Het kan bijvoorbeeld zijn dat in de Bijbel
verteld wordt dat Mozes iets gezegd heeft maar dit volgens dr Paas niet echt uit de mond van
Mozes gekomen is. Het kan ook later door redacteuren in de mond van Mozes gelegd zijn. Hij
formuleert dat met de woorden: “de vertelde tijd wijkt af van de verteltijd”. 9 Op zichzelf is
het geen probleem dat het moment van schrijven of vertellen een andere is dan wanneer het
gebeurd is. Maar bij Paas leidt het er wel toe dat dingen die gebeurd of gezegd zijn mogelijk
niet zo gebeurd zijn of door die persoon gezegd zijn. Dat geldt bijvoorbeeld van de verhalen
van de uittocht en de wetten zoals die die in de eerste vijf boeken van de Bijbel staan. Het is
niet zeker dat die ook zo door Mozes in Gods naam uitgesproken en gegeven zijn.
De uittocht zoals we daarover in de Bijbel lezen hoeft niet zo gebeurd te zijn. Het is
waarschijnlijk volgens Paas dat maar een klein deel van het volk Israel uit Egypte kwam. Als
ik deze dingen zeg en u hebt de artikelen van prof Kwakkel gelezen zegt u misschien: maar
dat heeft dr Paas toch alleen maar gezegd omdat hij zich moest aanpassen. Dat is toch niet
zijn eigen mening? Hij schrijft dit toch als godsdiensthistoricus en de godsdiensthistorie heeft
nu eenmaal andere regels. Daar kun je niet aankomen met wat er in de Bijbel staat.
Ik moet zeggen dat ik dit een heel vreemde redenering vindt. Het is toch niet mogelijk dat je
op leugens de waarheid zou bouwen. Als je weet dat de HERE het in Zijn Woord, Zijn
openbaring anders zegt kun je toch niet in de wetenschap doen alsof God niet gesproken
heeft. Christus is toch de Heer van ons leven! Ook als we wetenschappelijk bezig zijn. Dan
kan ik toch ook daar de waarheid niet even aan de kant zetten? Dan zal ik toch ook de smaad
van de wereld willen dragen om Christus wil. Als wetenschappers zo op ons reageren zullen
we toch voluit van Christus blijven getuigen en de schatten van Egypte, van de wetenschap
maar niet achten om Hem! Dat niet omdat we de wetenschap verachten maar omdat
8 Stefan Paas Schepping en oordeel p. 72
9 Stefan Paas Schepping p. 332
8
wetenschap die de werkelijkheid die juist onder het bestuur van God staat niet acht niet over
de werkelijkheid spreekt.
Het kan voor ons als mensen die met al hun vezels aan Christus en Zijn Woord verbonden zijn
toch ook niet mogelijk zijn om het Woord van God als bron naast andere geschriften te laten
staan en te doen alsof we in de Bijbel niet met een heel bijzondere bron te maken hebben. De
bron die Gods eigen betrouwbare openbaring ook over de geschiedenis die daar verteld wordt
bevat. Hier botsen dan Gods eigen Woord en de regels van godsdienstwetenschap.
2. dr Paas gaat verder dan dr Geelkerken.
Als kerken hebben we uitgesproken dat dr Geelkerken met zijn spreken over Gen 2,3 geen
predikant in de Gereformeerde Kerken kan zijn. Volgens Geelkerken moest er de vrijheid zijn
om zo over Gen 2,3 te spreken dat het wel historie was maar het niet nodig was om te geloven
dat het zo gebeurd was als er in de Bijbel staat.
Dr Paas gaat op dit punt in het spoor van dr Geelkerken. Je ziet dat als je zijn artikel uit 2001
in Wapenveld leest. Dat is een artikel dat niet alleen voor vakgenoten geschreven is. Hij
schrijft daarin o.a:
“In deze betekenis zijn Genesis 1-3 dus in de eerste plaats gericht op het leven hier en nu. Zij
gaan over ons. Zij beschrijven ons in onze geschapenheid, maar ook in onze verlorenheid en
gebrokenheid. Daarmee interpreteren en verdiepen zij ons bestaan. Het is juist dit ‘oer’-
karakter van deze vertellingen dat hen ervoor behoedt van ons afgesneden te worden als
‘sprookjesachtige verhalen uit een ver verleden’. Zo is Genesis in staat om de kloof van de
geschiedenis te overbruggen en ons eigen bestaan existentieel te omarmen……………
Ik hecht eraan dat het niet ongeloof in God als Schepper is of ongeloof in sprekende slangen
dat mij op dit spoor heeft gezet. Het is niet zo dat ik geloof dat het in Genesis 1-3 beschrevene
niet kan. God kan alles. En wellicht is het zo gebeurd. Maar ik geloof dat dat eenvoudig niet
de goede vragen zijn om mee te beginnen. Genesis 1 wil niet zeggen dat God precies toen-endan
en zo-en-zo met de wereld begonnen is. In zijn geheel eigen literaire vorm wil dit
hoofdstuk vooral iets zeggen over de zin van en het fundament onder ons bestaan hier en nu.
Dat is zijn actualiserende kracht en bij uitstek een middel om de historische kloof te
overbruggen. Met andere woorden, Genesis 1 wil zeggen dat en waarom God de wereld en
ons heeft geschapen. De vraag hoe en wanneer Hij dat heeft gedaan mag best gesteld worden,
maar zal vanuit dit hoofdstuk nauwelijks kunnen worden beantwoord.”
Dr Paas gaat verder dan dr Geelkerken. Dat laat zijn spreken over Gen 1-11 zien als
oergeschiedenis. Als mytisch spreken. Het zouden verhalen zijn die geen geschiedenis zijn
maar buiten en rondom de historische tijd staan.10 Ook hier horen we geluiden die bij
Geelkerken te horen waren maar dan nog voorzichtiger. Hij vond dat het in Gen 1-3 om een
ander soort historie ging. Je kunt je vanuit de zondige wereld zei hij niet voorstellen hoe het
in een wereld zonder zonde was. Daarom kun je je daar geen concrete voorstelling van maken
volgens Geelkerken.
10 Stefan Paas Schepping en oordeel p.94,95
Stefan Paas Schepping en historiciteit In: Wapenveld 51e jaargang nr 5 p. 4-14
Stefan Paas Het begin van de Bijbel over het begin van de wereld In: En God beschikte een worm p.15-30
9
Dr Paas gaat verder dan dr Geelkerken want bij hem zijn veel meer zaken die ons in de Schrift
als klaarblijkelijk, als feiten die we konden aanraken en horen als we er toen bij waren
geweest allemaal niet zo zeker. Het zou veel meer om het grote verhaal gaan dan om de
feiten, de grote daden van de HERE die de Heilige Geest ons in de Schrift meedeelt.
Ongeveer 2 jaar geleden schreef ik in De Reformatie een artikel onder de titel: De
duidelijkheid van Gods Woord en het grote verhaal. Dat artikel eindigde toen met de
volgende zinnen: ”De druk zal in de komende jaren groot zijn om een groot verhaal te
definiëren en dan daarbij veel aan eigen interpretatie over te laten. De druk zal ook groot zijn
om dat te doen aan de hand vanuit enkele belangrijke gedachtelijnen die vanuit de Bijbel naar
ons toekomen. Dat kunnen schema’s zijn zoals zonde – verlossing – dankbaarheid of
schepping – koninkrijk – herschepping of nog andere lijnen.
Het is belangrijk dat wij niet vanuit eigen schema’s naar de Schrift toegaan en ook de
duidelijke inhoud niet daardoor laten bepalen. We hebben altijd weer de concrete woorden
van God nodig en moeten ons daardoor laten aanspreken. Dat is ook de aard van het
verbondswoord dat in de Bijbel naar ons toekomt. Het levende Woord van God. Het licht dat
schijnt. Het Woord van de Geest. Het is belangrijk dat we de Geest als de Auteur van de
Bijbel echt laten uitspreken en dat licht in ons leven willen opvangen en daaruit leven en
denken.”11
We zien bij dr Paas hoe een deel van Gods spreken over de historie vervluchtigt. Zo laten we
de Geest niet uitspreken. Het is belangrijk, ook voor onze kinderen en kleinkinderen dat we
dat wel doen. Dat we ook laten zien dat we willen vasthouden aan wat we in 1926 vanuit de
liefde van Christus juist uitgesproken hebben. Zodat we onze kinderen ook zonder twijfel
vertellen wat de Geest ons in de Schrift vertelt. Het is ook belangrijk dat we de leeruitspraak
van 1926 niet zomaar zijn functie laten verliezen. Zonder dat vanuit de Schrift zelf niet is
aangetoond dat deze uitspraak niet juist is, zullen we als kerken in ons spreken, denken,
catechiseren en preken zo moeten blijven spreken. Vasthouden aan het betrouwbaar spreken
van de Heilige Schrift ook als het over historie gaat. Dan is historie niet maar historie maar
vertelt de heilige God ons hoogst belangrijke feiten voor ons leven met Christus vandaag.
Slot
Ik wil afsluiten met een beeld dat juist ook in de provincie Zeeland heel goed past. Daarvoor
haal ik aan uit de Openbrief die de synode van 1926 na haar uitspraak publiceerde.
“Daarom moest de Synode hier standhouden en mocht ze van geen wijken weten. In eene der
besloten Synode-zittingen is herinnerd aan den watersnood, waardoor ons land nog kort
geleden geteisterd werd. Wanneer het water ergens door de dijk begon te sijpelen en daardoor
bleek, dat er een scheurtje in de dijk ontstaan was, wist men zoo goed als zeker, dat, tenzij dit
scheurtje gedicht kon worden, weldra de dijk doorbreken en de rivier het omliggende water
overstroomen zou. Zoo was het hier. Het water sijpelde door den dijk en , werd de opening
niet gedicht, dan dreigde er een overstrooming. En het was de roeping der Synode, onze
kerken te bewaren voor een overstrooming door de wateren der Schriftcritiek.”12
Dank u voor uw aandacht
Ds Rob Visser
11 JR Visser De duidelijkheid van Gods Woord en het grote verhaal De Reformatie jrg 82 nr 45
12 Open brief van de buitengewone generale synode te Assen Kok Kampen p. 34

Laatst aangepast op maandag 27 juli 2015 18:50  

Nieuws

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Als alles goed is zal half september het boek over Genesis 1-11 beschikbaar zijn. De titel is; Gelukkig geen mythe. In dit boek wordt Genesis 1-11 vers voor vers besproken. Deze hoofdstukken zijn... [More...]

Ds. E. Heres - Lucy of Adam

Een andere 'hermeneutische lens' De aanvallen op het scheppingsgeloof dat gebaseerd is op het geopenbaarde Woord van God worden steeds heftiger.  Het boek dat in deze maanden veel aandacht krijgt... [More...]

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC (International Conference of Reformed Churches) te Jordan (Ontaria, Canada) heeft vandaag, 17 juli 2017, besloten om de GKv (Gereformeerde kerken vrijgemaakt) als lid te schorsen... [More...]

Di. Alko Driest, Jan Haveman, Pieter Schelling en Aryjan Hendriks...

UPDATE 20-07-2017 Emeritus ds. Alko Driest en ds. Jan Haveman mailden op 13 juli een brief naar alle kerkenraden in Noord-Nederland met de vraag om in ieder geval tot de eerstkomende Generale... [More...]

Referaat ds. H.G. Gunnink d.d. 12 juli 2017

Voorlichting, bijeenkomst Bedum (Maranathakerk, Grotestraat) De bijgevoegde presentatie is zakelijk van opzet. Daarom is het belangrijk om geen moment te vergeten, dat het gaat over voluit... [More...]

Boekbespreking 'HIJ en wij' - van ds. E. Hoogendoorn

In Weerklank - een gereformeerd maandblad uit de GKN - jaargang 5 nr. 3 schreef ds. E. Hoogendoorn onderstaande boekbespreking van 'HIJ en wij' met de ondertitel ‘Oriëntatie in de actuele situatie... [More...]

Onze ervaring tot hermeneutische sleutels geworden - boekbesprekingen...

Update 14/12: Dr. Hans Burger mailde mij dat in onderstaand artikel de weergave van zijn positie zoals hij die in Cruciaal verwoordt, onjuist is. Ik kom daar nog op terug. CGK Prof.dr. H.J.... [More...]

Enquete

Predikanten, ouderlingen en diakenen zijn in belijdende gereformeerde kerken gebonden aan
 

Nieuwsbrief

Naam:

E-mail:

Gereformeerd?

Grondlijnen in de liturgie (Ds.dr. R.D. Anderson)

Op zijn weblog anderson.modelcrafts.eu vonden we een artikel (laatste wijziging 12 september 2012) van ds. Andersen (FRCA) over de grondlijnen van de liturgie. Enkele citaten: Als inleiding wil ik... [More...]

De GKN zetten het gesprek voort met DGK over functioneren fundament...

De GKN hebben op de Generale Synode d.d. 18 maart 2017 besloten om het oriënterende gesprek met DGK voort te zetten. Nu samen met afgevaardigden van DGK op 17 februari jl. is vastgesteld dat alleen... [More...]

Blijdschap over positief gesprek DGK en GKN 17 februari

Positief gesprek geeft openingen!Op 17 februari 2017 hebben afgevaardigden van DGK (De Gereformeerde Kerken) en GKN (Gereformeerde Kerken Nederland) de tot nu toe gevoerde briefwisseling besproken en... [More...]

Betekenis van het besluit van de GKN over het spreken met de DGK -...

Ik wil graag reageren op wat broeder Trip over dit besluit heeft geschreven. Om zo onnodige obstakels en misverstanden die een eigen leven gaan leiden weg te nemen.   Ook om te laten zien dat de... [More...]

GKN willen uitgestoken hand DGK opnieuw onderzoeken

Een zeer teleurstellend bericht bereikte ons zaterdagavond via de nieuwsbrief van eeninwaarheid.info. De Synode van de GKN heeft besloten om de brief van de GKN aan DGK d.d. 12 maart 2016 toe te... [More...]

De zekerheid van het geloof vs Westminster studie deputaten BBK DGK

In 2014 hebben deputaten BBK (Betrekkingen Buitenlandse Kerken) opdracht gekregen van De Gereformeerde Kerken (DGK) i.c. van de Generale Synode Hasselt 2010-2011 om grondig studie te verrichten... [More...]

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus Westminster meerderheidsrapport BBK DGK

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus...

. Ds. Bredenhof - sinds maanden een pastor van de FRCA, Tasmania, Australia - is nog steeds bezig om zich in te werken in de Australische context. Onlangs las hij een autobiografie van J. Graham... [More...]

Ketter!

Ketter!

Dr. Wes Bredenhof, predikant van de Australische Gereformeerde Kerken (Launceston, Tasmania), is meer dan eens voor ketter uitgemaakt! Nee, niet door Rooms Katholieken of Moslims, maar... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 2 (1944-1990)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Versie -16/11: Toegevoegd: deputatenrapport 1967 beoordeling Westminster Confessie door ds. P. van Gurp en ds. C. Stam. PS: Ik heb wel alle Reformatie jaargangen, maar niet het blad Dienst 1957 nr.... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 1 (1834-1944)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Professor P. Biesterveld die al op 31 jarige leeftijd hoogleraar werd aan de Theologische School in Kampen (1894) en vanaf 1902 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam heeft uitvoerig de... [More...]