Werken aan eenheid

van gereformeerde - 3FvE of WS - kerken en groepen in Nederland e.o.

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home GKv kandidaat Fokke Pathuis over motie van wantrouwen & ketter-jagen - een reactie

GKv kandidaat Fokke Pathuis over motie van wantrouwen & ketter-jagen - een reactie

E-mailadres Afdrukken PDF
Gebruikerswaardering: / 1
LaagsteHoogste 

Inleiding
De GKv te Ten Boer had de synode een verzoek1 gedaan ter zake van een van de afgevaardigden op de synode: dominee W. van der Schee. De kerkenraad van Ten Boer vroeg de synode na te gaan of de betuigde instemming met de gereformeerde belijdenis door ds. Van der Schee bij de start van de synode in strijd was met een opmerking in een artikel 'Appels en peren groeien allebei aan een boom' d.d. 2 maart 2013 op de weblog van Van der Schee. Hij had daar namelijk geschreven: "De tijd van het handhaven van belijdenissen en kerkordes is onontkoombaar verleden tijd."

Op 18 februari 2014 schreef GKv kandidaat Fokke Pathuis2 het artikel Vogelvrij? - ik citeer:

Wat betekent een dergelijke motie van wantrouwen? Is het een eerste schot voor de boeg om grip te krijgen op de uitkomsten van de synode? Kun je dit zo maar laten passeren?

Hoe veilig ben je, als je je visie geeft op wat er in de kerken speelt?

Moet ik mij ook zorgen maken, als ik zo af en toe wat op mijn weblog plaats? Je staat kennelijk zo maar in de verdachtenhoek en voor je het weet zit je op de schopstoel.

(...)

Je zou toch mogen wensen, dat we die tijden van ketter-jagen al eeuwen achter ons gelaten hebben?

In de sportwereld is het spelen op de man een ernstige overtreding. Het minste dat je mag verwachten is dat er stevig voor gefloten wordt.

Ik begrijp, eerlijk gezegd, zeer weinig van de ophef van Pathuis.

De pot verwijt de ketel
Hij pretendeert dat de kerkenraad van Ten Boer op de man heeft gespeeld en dat dat een ernstige overtreding is waar op z'n minst stevig voor gefloten moet worden.
Maar in zijn hele artikel speelt hij niet maar op één man, maar op een heel elftal (om in dezelfde metafoor te blijven). Want hij insinueert nogal wat: hij beoordeelt het als een motie van wantrouwen, hij insinueert dat dit wel eens een eerste schot voor de boeg kan zijn om grip te krijgen op de uitkomsten van de synode, hij insinueert dat de kerkenraad van Ten Boer zich bezig houdt met ketter-jagen. Zouden dat volgens Pathuis de bedoelingen kunnen zijn van die kerkenraad?
Als ik scheidsrechter zou zijn, zou ik stevig voor Pathuis' overtreding fluiten en hem er een rode kaart voor geven.

Zou hebben geschreven?
Pathuis schrijft in zijn blog over het schrijven van Van der Schee:

Hij zou namelijk hebben geschreven, dat ‘de tijd van het handhaven van belijdenissen en kerkordes onontkoombaar verleden tijd’ zou zijn.

Door te zeggen dat hij dit zou hebben geschreven, wordt in twijfel getrokken of dit ook daadwerkelijk zo is geschreven. Ik citeer hieronder uitgebreid het gedeelte uit het artikel van Van der Schee:

Het is uiteindelijk de basale levenservaring van juist de middenstand dat uitvindingen en ontwikkelingen tegelijk een stap ten hemel en een stap naar de hel kunnen zijn. Dat geldt volstrekt voor de ontwikkeling naar meer autonomie van mens en wereld. Die is een zegen, ook voor kerk en geloof. Je zult je altijd weer zelf je geloof eigen moeten maken en moeten mogen maken. De tijd van het handhaven van belijdenissen en kerkordes is onontkoombaar verleden tijd. Ze is tegelijk een onmiskenbare vloek, die mensen onnodig eenzaam en aangevochten maakt.

Het staat dus wel degelijk zo geschreven, daar is geen twijfel over mogelijk! Bovendien is Van der Schee hier ook al een paar keer op aangesproken - zie Handhaving belijdenissen of formaliteit? Maar er is geen publieke inhoudelijke reactie op gegeven.
Alvast voor alle duidelijkheid: Van der Schee zegt hier dat meer autonomie van mens en wereld een zegen en tegelijkertijd een vloek is. Het is een zegen omdat je nu zelf je geloof eigen moet maken (niet omdat anderen in je omgeving dat van je verwachten of eisen, of vanuit een vorm van automatisme of vanzefsprekendheid - bedoelt hij m.i.). Want de tijd van het handhaven is voorbij.

Bedoeling belangrijker dan wat staat geschreven
Van der Schee bedoelde met bovenstaande te zeggen, volgens de uitspraken van de synode, dat je in deze tijd EN belijdenis en kerkorde moet handhaven EN mensen moet helpen om deze geschriften zich eigen te maken. Want de synode schreef daarover: "ds. Van der Schee beoogt niet meer te zeggen dan dat in de huidige tijd méér nodig is dan alleen het handhaven van belijdenis en kerkorde, namelijk ook het helpen van mensen om deze geschriften zich eigen te maken, zodat ze bewust belijden en kerkelijke regels toepassen." Door te zeggen dat er "méér nodig is dan alleen het handhaven" en "namelijk ook het helpen van mensen" druk je uit (met de woorden "méér dan alleen" en "ook" dat ook het handhaven nog steeds noodzakelijk is in deze tijd. Als Van der Schee nu de woordjes 'alleen maar' had tussengevoegd, was de tekst meer overeenkomstig de bedoeling geweest van de synode. Dan had er namelijk kunnen staan: De tijd van het alleen maar handhaven van belijdenissen en kerkordes is onontkoombaar verleden tijd.
De synode oordeelde: 'Het ingebrachte bezwaar berust op een door ds. Van der Schee niet beoogde interpretatie van het gewraakte gedeelte'. Dus niet: wat staat er geschreven, maar de bedoeling van de schrijver staat centraal. Opvallend vind ik dat dit ook de manier is waarop het bijbellezen wordt gepromoot in de GKv: het gaat er niet meer om wat er geschreven staat, maar wat de bedoeling daarmee was van de Schrijver (het gaat om de hoe en waarom vragen, niet om wat er feitelijk staat geschreven - we denken dan aan de nieuwe hermeneutiek en de toespraak incl. vragen en antwoorden van prof. B. Kamphuis in Hamilton in januari 2014).
In de menselijke communicatie gaat het niet alleen maar om de bedoeling, maar ook om wat er feitelijk staat geschreven en hoe het kan worden geïnterpreteerd.
Opvallend is in dit concrete geval dat wel de bedoeling van Van der Schee doorslaggevend is en niet de bedoeling van de kerkenraad van Ten Boer. (Erger nog: de kerkenraad van Ten Boer heeft niet eens een bezwaar ingediend op de synode, alleen een verzoek tot onderzoek.)

Wat zijn mogelijke interpretaties?
Hieronder een aantal mogelijke interpretaties van de zin "De tijd van het handhaven van belijdenissen en kerkordes is onontkoombaar verleden tijd.":

  1. Handhaving van belijdenissen en kerkorde is achterhaald en werkt niet meer in deze tijd, zoals het vroeger wel heeft gewerkt, en dat is ook niet meer te herstellen. Met de huidige vorm van het ondertekeningsformulier moeten we aanvaarden dat het tekenen hiervan veelal tot een formaliteit kan worden ervaren. En dat komt omdat we autonomer (wat de positieve aspecten betreft) zijn geworden. We nemen niets meer aan alleen omdat de dominee dat zegt, maar we nemen iets aan omdat we daar zelf helemaal achter zijn gaan staan. Wij kiezen er dan zelf voor en laten ons niet dwingen of op de automatische piloot meevoeren door groepsdwang of groepsverwachtingen of andere medemensen. Zoals dat vroeger wel veel meer gebeurde. Daarom is een andere insteek nodig: we moeten in deze tijd juist mensen helpen om het geloof eigen te maken. Het moet juist vanuit henzelf komen, dwang werkt averechts in deze tijd.
  2. Je moet vooral allereerst mensen helpen om belijdenissen en kerkorde zichzelf eigen te laten maken (er niet zomaar van uit gaan dat ieder wel weet wat gereformeerd is) en bovendien moeten we de belijdenissen en kerkorde blijven handhaven.
  3. Handhaving werkt niet meer in deze tijd en is ook niet meer nodig (dat is iets van vroeger, toen de kerk gewikkeld was in de worsteling om duidelijkheid te krijgen over het gereformeerd-zijn van haar ambtsdragers). Handhaven betekent dat je erop gericht bent om met alle bepalingen afwijkingen moet tegengaan, maar in plaats van een pact van vertrouwen heerst nu een geest van wantrouwen. Die toonzetting van het oude ondertekeningsformulier past niet meer bij onze tijd, waarin we in de kerk graag positief en uitnodigend en wervend spreken, uiteraard met behoud van duidelijkheid. De strenge tekst van het ondertekeningsformulier, met daarbij de soepele praktijk, werkt daarom averechts. Het wordt door ambtsdragers ervaren als een formaliteit waar je je noodgedwongen aan moet onderwerpen, maar waar je je verder niet veel van hoeft aan te trekken.
  4. Het toezicht houden en zo nodig afdwingen van naleving van belijdenissen en kerkorde is iets geweest van vroeger, maar heeft onvermijdelijk afgedaan en is niet meer van deze tijd en zelfs niet meer mogelijk in deze tijd.

Versie 1 komt denk ik het dichtst in de buurt bij de indruk die Van der Schee heeft gewekt (in elk geval bij mij), versie 2 bij de indruk die de synode heeft gewekt met haar uitspraken en versie 3 bij het voorstel van het deputaatschap Herziening Kerkorde. Ik verwacht dat de synode grotendeels met versie 3 mee zal gaan en wellicht zaken vooral cosmetisch daaraan toevoegt zodat het orthodoxe deel er ook nog mee in kan stemmen. Als de synode grotendeels meegaat met het voorstel van deputaatschap Herziening Kerkorde, stemt de synode metterdaad in met de uitspraak: "De tijd van het handhaven van belijdenissen en kerkordes is onontkoombaar verleden tijd."

Vogelvrij of vrij als een vogel?
Het is juist goed in een gereformeerde kerk als mensen er op worden aangesproken als ze over de schreef (dreigen te) gaan. Het is meer dan denigrerend om dat ketter-jagerij te noemen. Tenzij Pathuis één van degenen is - waar ik vooralsnog niet van uit ga - die alleen vanuit formaliteit zijn handtekening zou willen plaatsen onder het ondertekeningsformulier dat zegt:

Wij beloven daarom dat wij deze leer met toewijding zullen onderwijzen en trouw verdedigen, zonder dat wij openlijk of anderszins, al of niet rechtstreeks, iets zullen leren of publiceren wat daarmee in strijd is. Verder beloven wij dat wij niet alleen elke dwaling, die in strijd is met deze leer zullen afwijzen, maar die ook zullen weerleggen, bestrijden en helpen weren.
Voor het geval wij ooit een bedenking tegen deze leer of een afwijkende mening zouden krijgen, beloven wij dat wij die niet openlijk noch anderszins zullen uiteenzetten, leren of verdedigen, hetzij mondeling of schriftelijk, maar dat wij ons gevoelen in de kerkelijke weg aan de kerkelijke vergaderingen voor onderzoek zullen voorleggen.

Ja, als het alleen een formaliteit is, kun je het vanuit dat oogpunt ketter-jagerij noemen. Maar dan kun je het ook moeilijk meer gereformeerd noemen. Want in een gereformeerde kerk hoort het zo te gaan zoals zojuist geciteerd uit het ondertekeningsformulier. Dan hoef je je niet onveilig te voelen als je op je weblog schrijft maar dat biedt juist veiligheid. Dat je weet dat je er op wordt aangesproken als je tegen Schrift en belijdenis ingaat. Dan blijf je binnen de veilige ruimte van Gods Woord. Gelukkig maar dat er broeders en zusters zijn die ons vermanen, ook al gaat dat er niet altijd volmaakt aan toe. Dat is niet op de man spelen maar om de man en zijn gemeenschap geven, om te zorgen dat we allemaal binnen de ruimte blijven van Gods Woord en niet afdwalen naar zaken die daarmee strijden, richting het lokaas van vogelvangers. Met zo'n houding (incl. wat minder autonomie) kun je er ook wat relaxter mee omgaan als je (ook publiek) wordt aangesproken op leer en/of leven.

Juist door het opnieuw weer te gaan handhaven van de binding aan Gods Woord en de belijdenissen van de kerk ontkom je als een vogel uit de strik van de vogelvangers. Bij ontbinding (en opheffing van de handhaving) aan Gods Woord en de belijdenissen verklaar je jezelf en elkaar vogelvrij. Je kunt dan nog wel fladderen en je autonoom en vrij voelen, maar het klapnet waarin je bent gevangen krijg je daar niet mee stuk.

JT

1De GKv-synode heeft dit gepresenteerd als een ontvangen, ingebracht bezwaar. Op 12 februari schreef de synode op haar website een artikel met de kop "Bezwaar tegen predikant-afgevaardigde afgewezen". Ook in diverse pers-organen is deze typering ('bezwaar') zo overgenomen (ND, RD, etc.) - zie ook het artikel op werkenaaneenheid.nl: "Synode GKv Ede: bezwaar onontvankelijk, maar voor helderheid toch behandeld". In het persbericht schreef de synode vervolgens ook nog eens:

“Het ingebrachte bezwaar (...)

en

De synode besloot daarmee het ingebrachte bezwaar af te wijzen.

2Fokke Pathuis (1960), art. 8 traject TU Kampen, is parttime beschikbaar voor het ambt van predikant. De classis Zwolle (GKv) heeft hem in januari 2013 beroepbaar gesteld.
Van origine is hij neerlandicus en literatuurwetenschapper, afgestudeerd aan de RU Groningen. Hermeneutiek en de interpretatie van teksten is zijn specialiteit.

Laatst aangepast op donderdag 13 maart 2014 22:34  

Nieuws

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Boekaankondiging Gelukkig geen mythe - ds. Rob Visser

Als alles goed is zal half september het boek over Genesis 1-11 beschikbaar zijn. De titel is; Gelukkig geen mythe. In dit boek wordt Genesis 1-11 vers voor vers besproken. Deze hoofdstukken zijn... [More...]

Ds. E. Heres - Lucy of Adam

Een andere 'hermeneutische lens' De aanvallen op het scheppingsgeloof dat gebaseerd is op het geopenbaarde Woord van God worden steeds heftiger.  Het boek dat in deze maanden veel aandacht krijgt... [More...]

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC schorst de GKv als lid

De ICRC (International Conference of Reformed Churches) te Jordan (Ontaria, Canada) heeft vandaag, 17 juli 2017, besloten om de GKv (Gereformeerde kerken vrijgemaakt) als lid te schorsen... [More...]

Di. Alko Driest, Jan Haveman, Pieter Schelling en Aryjan Hendriks...

UPDATE 20-07-2017 Emeritus ds. Alko Driest en ds. Jan Haveman mailden op 13 juli een brief naar alle kerkenraden in Noord-Nederland met de vraag om in ieder geval tot de eerstkomende Generale... [More...]

Referaat ds. H.G. Gunnink d.d. 12 juli 2017

Voorlichting, bijeenkomst Bedum (Maranathakerk, Grotestraat) De bijgevoegde presentatie is zakelijk van opzet. Daarom is het belangrijk om geen moment te vergeten, dat het gaat over voluit... [More...]

Boekbespreking 'HIJ en wij' - van ds. E. Hoogendoorn

In Weerklank - een gereformeerd maandblad uit de GKN - jaargang 5 nr. 3 schreef ds. E. Hoogendoorn onderstaande boekbespreking van 'HIJ en wij' met de ondertitel ‘Oriëntatie in de actuele situatie... [More...]

Onze ervaring tot hermeneutische sleutels geworden - boekbesprekingen...

Update 14/12: Dr. Hans Burger mailde mij dat in onderstaand artikel de weergave van zijn positie zoals hij die in Cruciaal verwoordt, onjuist is. Ik kom daar nog op terug. CGK Prof.dr. H.J.... [More...]

Enquete

Predikanten, ouderlingen en diakenen zijn in belijdende gereformeerde kerken gebonden aan
 

Nieuwsbrief

Naam:

E-mail:

Gereformeerd?

Grondlijnen in de liturgie (Ds.dr. R.D. Anderson)

Op zijn weblog anderson.modelcrafts.eu vonden we een artikel (laatste wijziging 12 september 2012) van ds. Andersen (FRCA) over de grondlijnen van de liturgie. Enkele citaten: Als inleiding wil ik... [More...]

De GKN zetten het gesprek voort met DGK over functioneren fundament...

De GKN hebben op de Generale Synode d.d. 18 maart 2017 besloten om het oriënterende gesprek met DGK voort te zetten. Nu samen met afgevaardigden van DGK op 17 februari jl. is vastgesteld dat alleen... [More...]

Blijdschap over positief gesprek DGK en GKN 17 februari

Positief gesprek geeft openingen!Op 17 februari 2017 hebben afgevaardigden van DGK (De Gereformeerde Kerken) en GKN (Gereformeerde Kerken Nederland) de tot nu toe gevoerde briefwisseling besproken en... [More...]

Betekenis van het besluit van de GKN over het spreken met de DGK -...

Ik wil graag reageren op wat broeder Trip over dit besluit heeft geschreven. Om zo onnodige obstakels en misverstanden die een eigen leven gaan leiden weg te nemen.   Ook om te laten zien dat de... [More...]

GKN willen uitgestoken hand DGK opnieuw onderzoeken

Een zeer teleurstellend bericht bereikte ons zaterdagavond via de nieuwsbrief van eeninwaarheid.info. De Synode van de GKN heeft besloten om de brief van de GKN aan DGK d.d. 12 maart 2016 toe te... [More...]

De zekerheid van het geloof vs Westminster studie deputaten BBK DGK

In 2014 hebben deputaten BBK (Betrekkingen Buitenlandse Kerken) opdracht gekregen van De Gereformeerde Kerken (DGK) i.c. van de Generale Synode Hasselt 2010-2011 om grondig studie te verrichten... [More...]

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus Westminster meerderheidsrapport BBK DGK

Presbyterianisme en de toegang tot het Heilig Avondmaal versus...

. Ds. Bredenhof - sinds maanden een pastor van de FRCA, Tasmania, Australia - is nog steeds bezig om zich in te werken in de Australische context. Onlangs las hij een autobiografie van J. Graham... [More...]

Ketter!

Ketter!

Dr. Wes Bredenhof, predikant van de Australische Gereformeerde Kerken (Launceston, Tasmania), is meer dan eens voor ketter uitgemaakt! Nee, niet door Rooms Katholieken of Moslims, maar... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 2 (1944-1990)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Versie -16/11: Toegevoegd: deputatenrapport 1967 beoordeling Westminster Confessie door ds. P. van Gurp en ds. C. Stam. PS: Ik heb wel alle Reformatie jaargangen, maar niet het blad Dienst 1957 nr.... [More...]

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel 1 (1834-1944)

De Westminster is een voluit gereformeerd belijdenisgeschrift - deel...

Professor P. Biesterveld die al op 31 jarige leeftijd hoogleraar werd aan de Theologische School in Kampen (1894) en vanaf 1902 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam heeft uitvoerig de... [More...]